Başlığa [Capsli] de yazacaktım ama sonra daha ciddileşmek istedim.

Bir süredir ara vermiştim, ancak malumunuz, yeni projemiz ile ilgileniyordum. Birçoğunuz biliyor sanırım, Sosyal Medya’yı nihayet okuyucuyla buluşturduk. Bu yüzden de Meşgul Sinyali’ni biraz boşlamıştım, ancak geri döndüm.

Meşgul Sinyali’nde benim yazdığım birçok yazıyı okuduysanız, biraz tutkuluyumdur, heyecanlıyımdır. Ancak bir süre önce heyecanımı internette göstermemek adına kendimce tedbirler almıştım. Bu tedbirlerden biri olarak da Twitter’ı olur olmaz kullanmayacaktım.

Şimdilerde ise, kime baksam, gayet sosyolojik teorilerle açıklanabilir bir şekilde “galeyan”a sürükleniyor. Tabi elinizin altında Tweetdeck gibi kullanımı kolay araçlar varsa da, seri bir şekilde Twit atabiliyorsunuz. Ben de madem bu konuda bir yazı yazacağım dedim, örneğim de Twitter’ı o şekilde kullandığını düşündüğüm biri olarak gazeteci Cüneyt Özdemir olsun istedim.

Bakalım, Twitter’da herhangi bir stratejiye dayanmayan itibar yönetimi nasıl oluyor?

1 – Hedef belirleyin

Düşünelim, Cüneyt Özdemir gibi işinde iyi bir gazeteci, acaba elindeki materyallerden hangilerini “promote” etmek ister? Öncelikle kendini. Yani kişisel olarak Cüneyt Özdemir markasını konumlamak ister. İkinci olarak mesela dipnot.tv olsun, biliyorsunuzdur eminim, dipnot.tv Özdemir’e ait bir haber sitesi.

Yani elimizde Özdemir’in iki tane gol atması lazım. Birincisi kendini konumlamalı, ikincisi ise Dipnot.TV’ye fazladan trafik kazandırıp bir “otorite” haber sitesi haline getirmeli.

Peki, Cüneyt Özdemir yukarıdaki iki golü atacakmış gibi duruyor mu? Hayır.

Sebebi ise basit, olaylara çok ani tepkiler veriyor ve kanını kontrol edemiyor. Bilirsiniz, herhangi bir insanın sinirlendiğinde, heyecanlandığında ve buna benzer durumlarda kanı damarlarında daha hızlı akmaya başlar. O kanı kontrol edemediğinizde doğal olarak Adrenalin seviyeniz de artar ve doğru orantıyla hareket kabiliyetiniz azalır. Her ne kadar, göründüğü haliyle Cüneyt Özdemir kendine düşünmek için zaman verdiğinde mantıklı şeyler söylese de, hızlı davrandığında fazlasıyla mantıksız ve ne yapacağını bilmeyen biri portresini çiziyor. Söz konusu olan da “anlık tepkilere dayalı” Twitter gibi sanal ortamlar olduğunda, “linç zihniyetini” hızlıca canlandırır. Çünkü bir diğer yandan sizi takip eden kalabalığın adrenalin seviyesi de sizinle doğru orantılı bir şekilde değişecektir.

2 – Sözünüzü tutun

Internet kullanıcısı verilen sözleri unutmaz. Hele ki Türk ise.

Sanırım ekran görüntüleri size bu konuda bir fikir verecektir.

Önce yukarıdaki gibi Twitler yazdıktan sonra, sonra aşağıdaki gibi davranmayın (tabi bu bir örnektir, konuyla özdeşleştirmemeniz en hayırlısı olacaktır).

3 – Twitter’ı gözünüzde büyütmeyin

Dünyada internet kullanımı artarken, Türkiye’de resmen pik yapıyor. Sanal dünyalar, sanal insanlar, sanal maskeler, herşey gayet iyi, güzel. Sosyalleşmenin dibine vurduğunuzu sanabilirsiniz. Takipçi sayınız fazlaysa, yazdığınız her Twit’e birilerinden cevap gelecektir. Takipçi sayınız arttıkça da cevaplar artacaktır. Ancak unutmayın, ne olursa olsun “ne oldum” demeyin! “Ne olacağım” deyin.

Takipçi sayınızın bolluğu seveninizin bolluğu anlamına gelmez.

4 – SPAM yapmayın

Dipnot.TV’yi “promote” etmek tabii ki iyi birşey olurdu, ne de olsa sahip olduğunuz bir materyal ve bunun karşılığında bir marka yaratmaya çalışıyorsunuz. Ancak konu SPAM’e geldiğinde, sonuçta bir siteyi mecra yapan okuyucular/kullanıcılarsa ve bu okuyucular da siteyi bir yere çıkardıysa, indirmeyi de bilirler. Özellikle SPAM mail ile ilgili yasanın bile çıktığı ülkemizde, Twitter üzerinden SPAM yapanlar ne olur, kimbilir?

5 – Bırakın okuyucularınız karar versin

Tamam, siz Twit atıyorsunuz, ancak Twit atarken bir yandan da kendi Twit’inize ya da Twit’inizin içeriğine övgü yapmak neden? En flaş haber olsa, ne olur ki? Değil mi?

Okuyucularım da sanmasın ki burada Cüneyt Özdemir’e saldırıyorum falan, aman maazallah, beni engellemesinden korkarım (!). Her ne kadar yapıcı eleştiri yapıyor olsam da, sürç-i lisan ettiysem affola.

Geçtiğimiz günlerde dünyanın en çok ziyaret edilen 2. web sitesi olma ünvanını elinde tutan Facebook ile ilgili çarpıcı bir veri gündeme bomba gibi düştü. Inside Facebook‘da yer alan verilere göre ABD’de Facebook’a kayıt olma oranı 2 ay içinde %95′e yakın bir oranda düştü. Mayıs ayındaki yeni kayıt sayısı 7,8 milyon civarlarında iken, ne oldu da haziranda bu sayı 320 binlere düştü? Yoksa Facebook’tan sıkıldık mı?

Yukarıdaki tabloda da görebileceğimiz gibi bu düşüş 14 ile 44 yaş aralığında gerçekleşti. Bu veriler her ne kadar ABD’ye ait olsa da Türkiye için de büyük bir önem arz etmekte, zira dünyanın lokomotif gücü olarak kabul edilen ve Facebook’un anavatanı olan ülkedeki bu değişimin, Türkiye istatistiklerine yansımayacağını düşünmek sadece hayalperestlik olacaktır.

Aşağıdaki tabloda ise yine ABD’deki Facebook kullanıcılarının yaşlara göre dağılımı görüyoruz. 14-44 yaş aralığındaki kullanıcılar, tüm kullanıcıların %70’ini oluşturmakta.

Facebook’un yanlış politikalarının bügünkü duruma gelinmesindeki payı büyük (bkz: Yeni Facebook Gizlilik Ayarları, Mark Zuckerberg’in Açıklaması) fakat en büyük etkenlerden biri de kullanıcıları heyecanlandıracak özellikleri sunmakta geç kalmış olmaları. Evet Facebook, özellikle web sitelerine entegre etmeye başladığı “like” butonları ile web 2.0 açısından bir çığır açıyor olarak gösterildi, hatta şimdi bu butonları e-mail marketing için de kullanmaya başlayacaklar fakat gözden kaçırdıkları önemli bir konu var. Kullanıcıları heyecanlandırmak zorundasınız! Bununla kalmamalı ve her geçen gün şaşırtmak zorundasınız! Bunu da izlenen yanlış politikalar sonucunda negatif olarak değil, insanların dopamin salgılamasını sağlayarak ve daha fazla heyecanlandırarak yapmak zorundasınız! Çünkü önemli olan en üst noktaya ulaşmak değil, orada kalabilmek.

Bu verileri ve gelinen durumu “Facebook’un yeteri kadar kullanıcısı var zaten, yeni kayıtlar azalsa ne olacak ki?” diye yorumlayanlar olabilir. İşim gereği ister istemez bu verileri “pazarlama” ve “alım gücü” kriterlerine göre değerlendiriyorum. Yani özellikle markaların sosyal medyayı kullanmaya başladığı şu dönemlerde bu düşüş, bir kriz ortamı yaratmayacaksa bile tüm dengeleri değiştirebilecek kadar önemli. Nasıl mı? Facebook, sadece insanların arkadaşlarını bulabileceği ve etkileşimde kalabileceği bir platform olmadığı konusundaki rüştünü kanıtladığından beri özellikle markalar tarafından aktif bir şekilde kullanılıyor veya kullanılmaya çalışılıyor. Basit bir mantıkla markaların genel hedef kitleleri az önce bahsettiğim “alım gücü”ne sahip insanlar ve bu kitlenin de büyük bir çoğunluğunu 14-44 yaş aralığındaki insanlardan oluşuyor. Yeni kayıtların azalması ile yukarıdaki %70’lik dilim azalacak ve potansiyel müşteriye ulaşmak daha da zorlaşacak. Potansiyel veya var olan müşterilere ulaşmak Facebook’ta hedef kitleye uygun reklam vererek mükün fakat bu yeni medyada sağlanmak zorunda olunan etkileşim açısından kesinlikle yeterli değil.

Bu  durumdan “markalar” adına bir sonuç çıkarmak gerekirse: “Potansiyel müşterilerine ulaşmaya çalışmaya devam et ama yeni müşteri yok! Önceliğin mevcut müşteriyi elinde tutmaya çalışmak!” En azından Facebook, bu büyüme ivmesindeki azalmaya karşı bir tedbir almadığı sürece…

Sosyal paylaşım sitelerinin yaygınlaşmasıyla birlikte tartışılmaya başlanan ve uzun yıllar da tartışılmaya devam edilecek en önemli konulardan biri hepimizin bildiği gibi: “gizlilik”. Hiç birimiz, yaptığı her şeyin herkes tarafından bilinebilmesi durumuna sıcak bakmıyoruz. Fakat ironiktir; çoğumuz ya ne yapacağımızı bilmediğimizden, ya da umursamadığımız için gizliliğimizi korumak adına bir girişimde bulunmuyoruz.

Gelin, Türkiye’deki en çok kullanılan sosyal paylaşım sitesi “Facebook”un yaklaşık 1 ay önce duyurduğu “yeni gizlilik ayarları”na ve bu ayarları nasıl değiştirebileceğimize yakından bir göz atalım.

Facebook hesabımıza giriş yaptıktan sonra en sağ üst köşede yer alan “Hesap” sekmesinden “Gizlilik Ayarları” bağlantısına tıkladığımızda aşağıdaki sayfa, yani “Facebook Gizlilik Ayarları Sayfası” ile karşılaşıyoruz.

Bu sayfada ilk dikkatimizi çeken “Facebook’ta Paylaşım” başlığı oluyor ama bu, en önemli gizlilik ayarlarının bu başlık altında olduğu anlamına gelmiyor; bu sadece Facebook’un uygulamaya çalıştığı bir şaşırtma taktiği. “Önerilen” sekmesine tıkladığımızda “Facebook”un bize önerdiği “gizlilik ayarları”nı görüyoruz. Sizin de fark ettiğiniz gibi “Facebook” bize; durumumuz, fotoğraflarımız, ailemiz, ilişkilerimiz gibi aslında özel olmasını isteyebileceğimiz bilgileri “herkes”le paylaşmamızı öneriyor ve işin kötü tarafı, bu ayarları değiştirmezsek de bizim yerimize paylaşıyor.

Gördüğümüz gibi “Facebook”, “Gizlilik Ayarları”nı 4 ana başlık altında toplamış:

• Facebook’da Paylaşım
• Temel Dizin Bilgileri
• Uygulamalar ve İnternet Siteleri
• Engellenenler Listeleri

Sırayla bu 4 ana başlık altındaki ayarların ne işe yaradıklarına ve nasıl değiştirilebileceklerine göz atalım.

Facebook’da Paylaşım

“Facebook’da Paylaşım” başlığının altındaki “Özelleştir” sekmesine tıklayıp “Ayarları Özelleştir” bağlantısına tıkladığımızda karşımıza şu ekran geliyor;

Gördüğünüz gibi bu sayfada; durum güncellemelerimizden ilişkilerimize, internet sitemizden dini görüşümüze, duvarımıza yazı yazılmasına izin vermeye kadar birçok şeyi ayarlayabiliyoruz. Bu ayarlamaları yaparken ilgili bilgileri kimlerin görmesini istediğimizle ilgili 5 adet farklı seçeneğimiz mevcut. Bunlar; herkes, arkadaşlar ve ağlar, arkadaşlarımın arkadaşları, sadece arkadaşlarım ve özelleştir. Diğer 4’ü hoşumuza gitmediyse “özelleştir” seçeneğine tıklayarak; sadece ben’i veya belirli kişiler’e tıklayarak adlarını yazacağımız kişileri seçebiliriz. Yine bu sayfanın sağ üst köşesindeki “Profilimin Önizlemesi” bağlantısına tıkladığımızda açılan sayfada Facebook aramalarında anonim veya belirli kişiler tarafından profilimizin nasıl göründüğünü önizleyebiliyoruz.

Temel Dizin Bilgileri

“Gizlilik Ayarları Sayfası”nın en üstünde yer alan başlığın altındaki “Ayarları Gör” bağlantısına tıkladığımızda ise karşımıza şu ekran geliyor;

Bu sayfada Facebook aramalarında bulunma, arkadaşlık isteklerine izin verme, arkadaş listemizi gösterme gibi yine çok önemli gizlilik ayarları bulunuyor. Bu ayarlamaları yaparken ise toplam 4 adet farklı seçeneğimiz mevcut. Bunlar; herkes, arkadaşlar ve ağlar, arkadaşlarımın arkadaşları ve sadece arkadaşlarım. Yine bu sayfanın sağ üst köşesinde yer alan “Profilimin Önizlemesi” bağlantısına tıklayarak profilimizin başkaları tarafından nasıl göründüğünü ön izleyebiliyoruz.

Uygulamalar ve İnternet Siteleri

“Gizlilik Ayarları Sayfası”nın en alt sol kısmında yer alan başlığın altındaki “Ayarlarını Düzenle” bağlantısına tıkladığımızda ise karşımıza şu ekran geliyor;

Gizlilik ayarlarında bana göre “en önemli” ana başlıklardan biri bu.

“Kullandıkların” alt başlığında hangi uygulamaları kullandığımızı görebiliyoruz ve dilersek bu uygulamaları kaldırarak bizimle etkileşimde bulunmalarını engelleyebiliyoruz.

“Oyun ve Uygulama Aktiviteleri” alt başlığında kullandığımız oyun veya uygulamalardaki gerekleştirdiğimiz eylemleri kimlerin görebileceğine karar verebiliyoruz.

“Arkadaşlar Aracılığıyla Erişilebilen Bilgiler”den arkadaşlarımızın kullandıkları uygulamalarda hangi bilgilerimizin paylaşılabileceğini seçebiliyoruz. Uygulamaların bizim bilgilerimize erişimini önlemek için uygulamaları engellememiz yetmiyor, bu alt başlıktan paylaşımına izin vereceğimiz bilgileri de ayrıca seçmemiz gerekiyor.

“Anında Kişiselleştirme”den ise; Facebook’un bilgilerimizi başka internet siteleriyle paylaşmasına izin verebiliyoruz. Facebook’un bu özelliği halen deneme aşamasında ve bu paylaşımın şu an için bir üst limiti de yok. Dolayısıyla bu özelliğe izin vermeden önce iki kere düşünülmesi gerekiyor.

Son olarak “Herkese Açık Arama” alt başlığında ise bizi arama motorları vasıtasıyla arayan kişilerin facebook profilimizi görmelerini isteyip istemediğimizi seçiyoruz. Örneğin Google’da ismimiz aratıldığında facebook profil linkimizin çıkmasını istiyorsak, bu özelliği açık bırakabiliriz.

Engellenenler Listesi

“Facebook Gizlilik Ayarları Sayfası”nın en alt orta kısmında yer alan başlığın altındaki “Listelerini Düzenle” bağlantısına tıkladığımızda ise karşımıza şu ekran geliyor;

Bu sayfadan da herhangi bir kullanıcıyı tamamen, herhangi bir kullanıcıdan sadece gelebilecek davetleri veya istediğimiz Facebook uygulamalarını engelleyebiliyoruz.

“Mark Zuckerberg”, Facebook kullanıcılarının gizliliğini korumak adına değişiklikler yaptıklarını savunsa da; internette, özellikle de sosyal paylaşım ağlarında yer alan kişiler, gizliliklerini bir noktaya kadar koruyabiliyorlar. Bu yüzden aslında gizlilik ayarlarından önce paylaştığımız her içeriğe, daha sonra başımıza dert açmaması için, dikkat etmemiz gerekiyor.

Son olarak “Google Ceo”su “Eric Schmidt”in bir sözü: “Eğer kimsenin bilmesini istemediğiniz birşeyiniz varsa, belki de bunu öncelikli olarak yapmamalısınız.”

Online itibar yönetim pastasının en büyük dilimlerinden birini SEM’in (Search Engine Marketing) oluşturduğunu biliyor muydunuz?

Arama motorlarının, itibar yönetimi ile ne alakası var? demeyin. Bir senaryo üzerinden gidelim.

Benim bir kedim var, Mia, kendisi benim hayatımda çok önemli bir yeri olan ve çok değer verdiğim bir varlık. Biraz kaprisli olduğu için her kedi mamasını yemiyor ve ben ona uygun bir kedi maması arayışındayım. Televizyonda “Whiskas” reklamlarını görüyorum ve “Acaba Whiskas’ın çeşitleri neler?” diye merak edip çoğu tüketicinin yapacağı gibi internetten marka ile ilgili araştırma yolunu seçiyorum. Google’ı açıp “Whiskas mama” gibi çok geniş ve spesifik olmayan, amacıma yönelik bir arama sorgusu gerçekleştiriyorum.  Karşıma çıkan sonuç:

İlk sırada “Lütfen ona Whiskas mama verme, ömrünü kısaltma. Forumda şikayetler bölümüne girip nolur Whiskas mama hakkında yazdıklarımı oku.” Yazan bir sonuç çıkıyor. Buradaki “uyarı” kafamda bir soru işareti bıraktı bile. Foruma girip bütün yazılanları okuyorum. Neyse ki, ilk okuduğuma inanacak kadar dar görüşlü bir insan değilim. Diğer sonuçları da merak ediyorum. Alttaki “kedime hangi mamayı vericem lütfen yardım???” diyen foruma giriyorum. Burada da Whiskas hakkında hiç de olumlu olmayan yorumları okuyorum. Üst sonuçtaki “uyarı” kafamda daha bir “kalın ve kırmızı” harflerle  belirginleşiyor.

Sonraki 4 sonuç sadece reklam veya Whiskas ürününün satışıyla ilgili. Yılmıyorum ve kafamdaki soru işaretlerini temizlemek için son olarak “Kediler için hangi kuru mamayı önerirsiniz???” sonucuna giriyorum. Sonuç  olarak bu forumdaki yazılar da “Whiskas çok kötü bir mama” üzerine. Ayrıca arka sayfalara doğru gittikçe, sonuçlar hiç değişmiyor. Whiskas mamalarla ilgili yazılmış, Reklam veya ürün satışı harici, tek bir “pozitif” yazı yok.

Artık Whiskas benim için reklamlarında güzel kediler olan ama asla ve asla kedime yedirmeyeceğim bir mama.

Online itibar yönetiminin arama motoru ile ilgili olan kısmı kafanızda biraz aydınlanmıştır sanıyorum.

SEO, yani arama motoru optimizasyonu, dünya genelinde SEM içerisinde değerlendirilen bir yan daldır. SEO’yu sadece tek bir websitesi için yapılacak olan “web sitelerini arama motorlarında yukarılara tırmandırma” optimizasyonu olarak değerlendirmemek gerekir. Aynı şekilde SEM’i de sadece arama motoru reklamları olarak algılamamak lazım. SEM, genel olarak bir “pazarlama” dalıdır. Tüketicilerin davranışlarını analiz edip isteklerini onlardan önce algılayarak onlara “ihtiyaçları” olanı sunmak da pazarlama yaklaşımlarından bir tanesidir.

Whiskas şu durumda ne yapabilir? Öncelikle kendi sitesine kuracağı bir Analytics programına ihtiyacı var. (Şu anda sitesinde böyle bir analiz aracı bulunmuyor…) Piyasada en bilinen araç Google Analytics ama daha farklı araçlarla da temel analizlerini yapabilir. Analytics kurulumundan sonra web sitesine arama motorlarından hangi anahtar kelimeler üzerinden ziyaret aldığını analiz edecek. Anahtar Kelime Aracı’nı kullanarak, Whiskas ile ilgili anahtar kelimeleri tespit edecek. Google kullanıcıları genelde ilk sayfaya, göz tarama testlerinde “F” tipi olarak adlandırılan bölgeye bakıyor.

En yoğun olarak kullancıların arama sorgusu yaptıkları anahtar kelimeleri içeren, Whiskas ile ilgili olumlu haberlerin yer aldığı çeşitli gazete haberlerini, blog makalelerini ve hatta kendi official internet sitelerini bu kelimelerde en yukarıya taşıyacaklar. Bu bağlamda Whiskas ile ilgili olumlu haberlerin/eventlerin düzenlenmesi veya var olanların tespit edilip yukarı taşınması gerekiyor.

Yine bir örnek üzerinden gideyim. Whiskas, hayvan barınaklarına yardım için minik bir kampanya düzenleyebilir. Mesela, tüketicilerin satın aldığı her mama için hayvan barınaklarına bağışlanmak üzere 50 kuruş ayırabilir veya Barınak Gönüllüleri Derneği ile çalışarak  barınaklara bir yardım kampanyasına sponsor olabilir. Bu süreçte konu ile ilgili mikro siteler yapılabilir, çeşitli büyük pet forumlarında bunu paylaşabilir. (Burada minik bir parantez açıyorum, forumlara yazılacak yazının da online itibar yönetimi çerçevesinde çok dikkatli seçilmesi ve altında sürebilecek tartışmalara uygun müdehalelerde bulunulması lazım…)  Bu makalelerin arama motorunda seçilen kelimelerde yukarı tırmandırılması için SEM çalışması yapılacak. Bu tip çalışmalar la farklı internet siteleri arama sonuçlarında yukarı tırmandırılacak ve kötü yorumlar geriye itilmiş olacak. Bir süre sonra benim gibi “Whiskas mama” arayan biri sonuçlarda “Whiskas Kimsesiz Hayvanların Yanında”, “Whiskas Sokak Kedilerini Doyurdu”, “Sokakta ama Whiskas’la mutlu” gibi sonuçlar görecek ve marka “itibarı” tüketicinin kafasında daha “pozitif” olacak. Aralardaki ürün reklamları ve satış yapan siteler de göze çok fazla “batmayacak”. [Kendi adıma bir minik parantez daha, olumsuz sonuçların arasındaki ürün satışları bana çok fazla “Reklam kokan hareket” olarak gözüküyor ve düşüncemi daha da negative etkiliyor…]

Bütün bu çalışmanın hemen sonuçlanacağı veya tek bir döneme yönelik olarak yapılması gerektiği yanılgısına kapılmamak lazım. Uzun zaman alan, maliyetli ve kesinlikle stratejik planlama ve bir uzman yönetimi gerektiren bu “iyileştirme” dönemi için mutlaka profesyonel bir yardım alınması gerekiyor. Ayrıca arama sonuçlarının kontrol altında tutulması için de mutlaka arama motorlarının sıkı takibi gerekiyor. Çünkü arama motorları FriendFeed, Twitter vs gibi sosyal medya araçlarını bir kaç dakika içinde listeliyor ve bütün bu çabanız bir kaç dakika içerisinde “güme” gidebiliyor.

Toparlamak gerekirse, SEM’i etkin kullanarak, dijital dünyada itibarınızı arttırabilirsiniz.

Burak Büyükdemir‘in Televidyon‘daki eTohum TV kanalında yayınlanan Meşgul Sinyali röportajı. Meşgul Sinyali’nden, sosyal medyaya, online itibar yönetimine birçok konuyu konuştuk.

Meşgul Sinyali’ni boşladığımı düşünmeyin lütfen, yeni tasarım ve yapılanma ile ilgili çalışmaktaydım geçtiğimiz hafta boyunca ve Meşgul Sinyali’nin oluşturmaya çalıştığı bir “taban” ile ilgili de “networking” yapıyordum.

Ne zamandır da bir yandan sevdiğim bir insan olan, diğer yandan ise bir profesyonel olan sayın Cem Batu’nun, kariyerini de – bir anlamda – ortaya koyduğu “Laguna Coupe Benim Olacak” kampanyasıyla ilgili bir yazı yazmak istiyordum. Bir yandan kampanyanın gelişimine dair benim fikirlerimi bulabileceğiniz, diğer yandan ise “Proaktif Müdahale” konusunu işleyebileceğim bir yazı yazayım dedim. (Proaktif müdahaleyi linklediğim wikipedia sayfasını okumanızı tavsiye ederim, her yönüyle işlemiştir bu konuyu o makale)

LCBO kampanyası’nı beğendiğimi daha önce forumlarda yazmıştım (forumdan kastım Friendfeed olsun). Projeyi beğenmemin sebebi ise, projenin amacının bir taban yaratmak olması idi ve bu taban da kişi-marka bileşimi üzerinden hareket etmeliydi. Neydi bu taban? Destekçi-köstekçi ilişkisi.

Kullanıcının fikrini almaya çalışmasından dolayı, bu destekçi-köstekçi meselesi çok güzel bir yapı. Çünkü kullanıcıya hiçbir dayatma yapmıyorken, seçim şansı vermesinden ileri geliyor. Ancak burada, bilinçli kullanıcılar olarak, bu “köstekçi” yapısını manipüle etmememiz gerekiyor bir yandan da.

Sosyal medya kampanyalarının ülkemizde hitap ettiği kullanıcı tabanı, maalesef “duygusal kullanıcı” olarak tanımlayabileceğimiz bir etki. İncelenesi de bir durum. Burada, markanın, pozitif-negatif ilişkisini ne kadar analiz ettiğini sorgulamamız gerek.

Düşünün ki, bugün, herhangi bir kullanıcı “Turkcell” markası ile ilgili “pozitif” olarak nitelendirilebilecek bir haber yapıyor, içerik üretiyor, paylaşıyor ya da yorumluyor.

Markanın, bu içeriği “pozitif” olarak algılaması her bağlamda doğru değil, sebebi ise, kullanıcının o içeriği üretirken yaşadığı aura yüzünden “kendini markaya daha yakın hissetmesi”nden ileri geliyor. Ancak, sosyal teorilerle ilgili bildiğimiz bir şey varsa, o da: “Sevgi çoğalabiliyorsa, azalabiliyordur da”. Sevgililik gibi düşünün. Bazen sevgilinize olan sevginiz azalır ve dikkat edin, sevgilinizle en çok problemi yaşadığınız zamanlar da o zamanlardır. Ancak sevginiz çoğaldığında, yaşadığınız mutluluğun pek bir değeri yoktur. Gerçek mesele, “X” ile olan ilişkilerinizde (x bir markadır) sıkıntılı zamanları “ayrılmadan” atlatabilmektir. İşte proaktif müdahale de budur.

Bu konuya az sonra döneceğiz, ancak önce LCBO ile ilgili bir şeyler söyleyelim.

Projeyi sevdiğimi söyledim, ancak benim görüşümce, eksikleri de yok değil. Otorite değilim, benim analitiğimin çalıştığı yönde yorumluyorum sadece.

LCBO kampanyasında, belki, şöyle bir yapı kurulabilirdi. Diyelim ki, kampanya 5 aşamadan oluşuyor. Kampanya ilk ortaya çıktığında, bir köstekçi yaratılırdı. Bu köstekçi, yapıcı eleştirilerle projeyi beğenmezdi ya da eksik bulurdu. Ancak “yapıcı” duruşunu da korurdu bir yandan. Aynı şekilde o köstekçinin de bir tabanı oluşmuş olurdu, zaten projenin de amacı da buydu. Kampanya 4. aşamasına geldiğinde, bu aşamada attığı bir adımla Cem Batu, o köstekçiyi devşirirdi ve destekçi haline getirirdi. Bu sayede, köstekçi tabanını da yıkmış olurdu. Sadece destekçi kalırdı, hala köstek olmak isteyen olursa da susmak zorunda kalırdı, çünkü ortada taban kalmazdı.

Yukarıdaki de benim fikrimdir. Çünkü bildiğim bir şey varsa – ki bu aralar görüştüğüm, konuştuğum herkese söylüyorum – proaktif müdahale, bizim piyasamızda anlaşıldığı tanıma sahip değil aslında.

Bizim piyasamızda, proaktif müdahale “fake account” ile yapılır (hatta duyuyorum, bazı ajanslar iş planlarına bu kalemi de ekleyip markaya sunuyorlarmış). Bu “fake account”lar da, sözde pozitif etki yaratmaya çalışır. İş bilmeyen ajans yapar bu işi. İş bilen ajans, proaktif müdahaleyi açar, okur.

Gelelim Cem Batu’ya. Ne yalan söyleyeyim, ben Cem’i gerçekten çok sevdim ve proje ile içimde güzel bir enerji de oluştu kendisine karşı, zaten daha öncesinden bir tanışıklığımız da vardı. Projeyi gayet iyi ilerlettiğini düşünüyorum (ara sıra “naif” davrandığını düşünmüş olsam da) ve zaten destekçi tabanını yarattı (ben de onlardan biriydim, resmen beni kazandı ve sadece ilk videosuyla). İşin köstekçi tabanında ise, zaten piyasada kendilerine “itibar” edilmeyen birkaç kişi “ağır” eleştiriler yaptı, yapıcı eleştiriler değillerdi. Yapıcı eleştirileri yapanlara da Batu tarafından güzel ve yerinde cevaplar verildi. Kampanya da ilerlemiş oldu bu sayede.

Umarım, Cem Batu, kendisi için oluşturduğu bu yol haritasındaki tüm “check-list”i “tick”lerle doldurur ve başarılı bir kampanya olur. Zaten Renault’un geçen sene yaptığı “blogger organizasyonu”nu da çok yerinde ve yaratıcı bulmuştum.

Son söz olarak diyeceğim o ki: sosyal medya kampanyalarını yere vurmak çok kolay, ben de size benim fikirlerimi, proaktif müdahalenin nasıl olabileceğini ve Türkiye’deki durumunu ufacık anlattım.

p.s.: Yazdığım yazıyı tekrar okuduğumda, belki okuyucu tarafından, LCBO kampanyasında “fake account” kullanıldığı gibi bir sonuç çıkarılabileceğini gördüm, hemen düzelteyim o yazdığımı: “ben bilmiyorum”. Sadece ülkedeki bazı ajansların “proaktif müdahale” tanımını örneklemek istedim.

Madem son zamanlarda Türkiye’deki kurumsal blogları araştırıyorum, öyleyse neden kurumsal blog oluşturmak için nedenleri ve nasıl kurumsal blog oluşturulması gerektiğini de yazayım dedim.

Sizden ricam da, yazıyı okuduktan sonra bildiğiniz kurumsal blogları burada listelemeniz. Tabi Türk firmalarına ya da kurumlarına ait olanları. Şimdiden teşekkür ederim.

Kurumlar neden bloglamalı?

Kurumsal bir blogun yanında getirdiği bir sürü etki bulunmaktadır. Bu etkilerden bazıları:

Potansiyel ve/veya mevcut müşterilerin kurumunuz ya da ürününüz ile ilgili görüşlerini analiz ve sentez yapmak bu sebeplerden biridir. Bloglar, sadece bilgi vermek için değil, aynı zamanda kullanıcı etkileşimi yaratmak içindir. Müşterilerin yaptıkları yorumlar, ürününüzü ya da kurumunuzu geliştirmeniz için size fikir verecektir.

Blogların, aynı zamanda satışlarınızı artırmak ve ürettiğiniz içerikle ürününüzü desteklemek gibi etkileri de vardır. Örnek olarak Turkcell kurumsal blogunda, Turkcell çalışanlarından birinin Android işletim sisteminde program yazmak konulu yazısını gösterilebilir. Bu yazıyı okuyan bir programcı Android için program yazmanın 101’ini öğrenecektir ve belki de ilk programını yazacaktır. Turkcell’in satışa sunduğu Android destekli telefonlar da ivme kazanacaktır.

Kurumsal bir blog, aynı zamanda arama motorlarında görünürlüğe sahip olacaktır ve bu sayede kurumunuz ya da ürününüz “devamlı trafik” alacaktır. Blogunuzu güncelleme katsayınıza bağlı olarak da arama motorlarının örümcekleri web sitenizi daha hızlı tarayacak ve bu sayede de içeriğiniz daha hızlı güncellenecektir. Müşteriyi çeken özgün içerikli blog yazılarınız arama motorunun üst sıralarına yerleşecektir.

Özgün içeriklere sahip olan yazılarınız, başka siteler ya da bloglarda da paylaşılacaktır. Bu sayede ulaşılabilirliğinizi hatırı sayılır miktarda artırabilirsiniz ve yeni potansiyel müşteriler elde edebilirsiniz.

Kurumsal blogların başarısızlığı

Blogların kolaylıkla hazırlanabilir olması ve herkesin blogluyor olması demek, şirketinizin ya da kurumunuzun bloglaması gerektiği anlamına gelmez. Bu yüzden eğer aşağıda listelediğim şeylerden bazılarını yapmakta sorunlar çekeceğinizi düşünüyorsanız ya da kendinizi veya kurumunuzu hazır hissetmiyorsanız, bloglamayın.

Kurumsal blogların başarısız olmasının en önemli sebebi, güncelleme yapılmamasıdır. Sürekli güncellenen kurumsal bloglar – özgün içerik üretmemeleri haricinde – başarısız olmaz.

Kurumsal blog hazırlamak, hatta niche ya da kişisel blog hazırlamak bile çok zor bir iştir. Kurumsal bloglar da bir zaman sonra bu ağır yükün altından kalkmakta zorlanır. Uzun süreli bir okuyucu-blog ilişkisi yaratmak, evlilik gibidir. Kurumsal blog hazırlayarak, müşterinize ya da potansiyel müşterinize (hiç değilse okuyucunuza) söz vermiş olursunuz. Okuyucunuza ısrarlı bir şekilde “orada olduğunuzu” göstermek ve kullanışlı ve özgün bir içerik sağlayacağınız sözünü tutmak aylar alır. Ancak bunu yaptıktan sonra blogunuz takibe alınır ve okuyucular blogunuzu birbirleri ile paylaşır.

Kurumunuzda ya da şirketinizde, kurumsal blogunuz için yazılar yazacak çalışanlarınızı bulmak da zordur. Çünkü herkes kendi kurumsal işleri ile o kadar meşguldur ki, ilk başlarda eğlenceli bir iş gibi gözükse de, bir zaman sonra mutlaka sorunlar olacaktır.

Verdiğiniz kaliteli içerik ve ısrarlı var olma savaşı sayesinde, şirketinizin “Müşteri İlişkileri” departmanı çok yararlı bir veritabanı kazanır ve şirketinizi geleceği için “kullanıcı odaklı” stratejiler üretmenize olanak tanır.

Blogunuzun konuları neler olmalıdır?

Bu soruyu cevaplamak için, öncelikle “Müşteri İlişkileri” departmanınızla ortak hareket edip, hedef kitlenizin ne olacağını belirlemelisiniz. Bu hedef kitle, sadece müşterileriniz ya da potansiyel müşterileriniz değil, aynı zamanda ortaklarınız, çözüm ortaklarınız veya hizmet sağlayıcılarınız da olabilir. Aynı şekilde, sektörünüzdeki firmaların blogları bile hedef kitlenize girebilir. Ne de olsa internet dünyasında “ilk” olmak, sadece yaptığınız kampanyayla değil, sağladığınız içerik ile de ilgilidir ve içeriğiniz farklı bir kurum tarafından da kullanılabilir. Bu sayede özgün içerik üretmeye daha meyilli olabilirsiniz.

Konunuzu seçtikten sonra emin olmanız gereken olgu, “bu konuya hep bağlı kalabilecek misiniz?” sorusu ile ilgilidir. Çünkü eğer buna sadık kalmayacaksanız ya da böyle bir potansiyeliniz varsa en başta blog hazırlamamanız daha yerinde olacaktır. Nitekim buna örnek olarak TEB’in hazırladığı BlogTEB gösterilebilir. Hazırlanış aşamasında benim de bulunduğum blog, maalesef uzun süredir güncellenmemekteymiş bu yazıyı yazarken baktığım suretle.

Yazacağınız bloga göstereceğiniz tutku da, seçeceğiniz konu ya da konular kadar önemlidir. Tutku, okuyucu-blog ilişkisinin kilit noktasıdır. Bu yüzden güncellemenin ne kadar önemli olduğu bilgisini aklınıza tekrar yazmalısınız.

Aynı şekilde her zaman seçtiğiniz konu hakkında yazmanın yanında, bir yandan da aşağıdaki listelediğim gibi içerikler de üretebilirsiniz:

Haber verin. Şirketinizden haberler vermek, gerçekten çok özel bir konu hakkında olmadığı sürece okuyucunuzu mütemadiyen sıkacaktır. Ancak çalıştığınız sektörden vereceğiniz haberler, sizi takip edilebilir kılar.

İpuçları verin. Ürününüzün fonksiyonlarından birini kullanıcılarınız bilmiyor mu? Hemen yazın. Kullanıcılara onların bilmediği bir fonksiyonu öğretin ki ilgilerini ayakta tutun. Ürününüzüz yeni modeli çıktığında da işe yarayacaktır.

Etkinliklerinizden bahsedin. Şirketiniz çalışanlarının birlikte fotoğraf çekebileceği ve profesyonel fotoğrafçılığı öğrenebileceği bir fotoğraf kulübü mü var? Bunu hemen yazın. Sebebini çoktan biliyorsunuz.

Tahminlerde bulunun. Kullanıcınız kullandığı ürününüzün geleceğini hep merak eder. Ya da eğer ilgiliyse, sektörünüzün geleceğini. Bu yüzden sektörünüz ya da segmentinizle ilgili tahminlerde bulunun. Kehanetler hep ilgi çekmiştir.

Soru sorun. Okuyucunuza soru sormak, katılım için çok büyük bir cesaretlendirmedir. Bir yandan da üstünüzden içerik yükünü alacaktır, çünkü içeriği soruyu cevaplayan okuyucularınız oluşturacaktır. Oluşturulan bu içerik de size yine ayrı bir veritabanı olarak geri dönecektir.

Kaynaklar gösterin. Okuyucularınıza, kendi blogunuzdan hariç kaynaklar da gösterin. Rekabete rahat bakan bir yüzünüz olduğunu ve paylaşıma açık olduğunuzu görsünler. Başkalarının yazdığı ilginç yazıları okuyucularınızın da okumasını sağlayın.

Röportaj yapın. Şirketinizde çalışan önemli biri ile röportaj yapmak, okuyucunun da kendisini “sizden biri” olarak görmesine olanak tanır. Zaman zaman şirketinizin dışından birileri ile röportaj yapmak ise “dış seslere” de kulak verdiğinizi gösterir. Aynı zamanda röportaj, sesli ya da video olarak yapılırsa, size özgün içerik üretirken harcayacağınız zamanı geri kazandıracaktır.

Nasıl kurumsal blog?

Özgün. Kendi stilinizi oluşturun ve o stili koruyun.

Saydam. Diyelim ki ürünlerinizden biri, fazla kullanıldığında kullanıcıya bir şekilde zarar veriyor. Bunu yazın. Sahte olmayın.

Okuyucunuzun aklına giren. Yazdığınız her yazıda aynı şeylerden bahsetmeyin. Yazdığınız yazıların her birinin okuyucularınız tarafından ne kadar okunduğunu takip edin ve en çok okunan konular hakkında yazın. Bunu düzenli olarak yaparsanız “okuyucu odaklı” ve “okuyucunuzun unutmadığı” bir kurumsal blogunuz olur. Düzenli yapılacak “hangi konuyu okumak istersiniz?” başlıklı anketler de çok işe yarayacaktır.

Saldırgan olmayan. Tepkinin ne geleceğini dikkatli bir şekilde ölçmeden asla yazmayın. Okuyucunuzun olumsuz tepkisi, ürününüzü ya da kurumunuzu dakikalar içinde yere düşürebilir. Risk almayın.

Uzuna kısaya bakmayan. Yazılarınız ille de uzun olmak zorunda değil, ancak her zaman da uzun olmamalı. Sanırım anladınız.

Programlı olan. Elinizin altında mutlaka yazma potansiyelinizin olduğu ya da yazdığınızda iyi tepkiler alabileceğiniz konu başlıklarının listesini bulundurun.

Kurumsal blogunuzda buzz etkisini neden gözardı etmemelisiniz?

Bu soruyu cevaplamak için öncelikle “buzz”ın ne olduğunu açıklamalıyız.

Sosyal medyada buzz, bir anlamda dedikodu demektir. Hızlı yayılan, insanların paylaşmaya ilgi duyduğu, gelişigüzel olan ve kolaylıkla kontrol edilemeyen bir yapıya sahiptir.

Buzz çok iyi de olabilir, çok kötü de olabilir. Şöyle ki: olumlu bir buzz, kullanıcı tarafından yaratıldığında, markanıza/kurumunuza/şirketinize “marka elçileri” kazandırabileceği gibi, size duyulan güveni de artırır (aynı zamanda buzz sizin tarafınızdan da yaratılabilir, ancak bu konuyu Meşgul Sinyali’nde daha sonra işleyeceğim), olumsuz bir buzz ise her ne kadar kontrol edilemez dediysem de, proaktif müdahalelerle (ancak fazlasıyla stratejik ve güvenli bir yolla) olumluya da çevirilebilir ve olumlu bir buzz’a göre çok daha yararlı bir hale bile getirilebilir.

Peki buzz, kurumsal blogunuz için neden bu kadar önemli? Çünkü kurumsal blogunuz “buzz” üzerine kurulur. Kullanıcınızı bu sayede ayartabilirsiniz ve yönlendirirsiniz. Özgün içeriğiniz en doğru şekilde ancak ve sadece okuyucunuz tarafından paylaşılır.

Blogunuzla neler yapabilirsiniz?

Network oluşturabilirsiniz. Bu sayede kullanıcınız daha rahat takip eder ve “marka elçilerinizi” daha rahat belirler ve izlersiniz.

Bilginizi ve uzmanlığınızı paylaşabilirsiniz.

Yerel ya da global bazda, aynı fikirlere sahip olduğunuz kişilerden faydalanabilir ve yeni fikirler edinebilirsiniz.

Potansiyel müşterileriniz ile iletişim kurabilirsiniz. Kendinizi net anlattığınızda yakınlık kazandırabilirsiniz.

İtibarınızı yükseltebilirsiniz.

Ürettiğiniz içeriğin nerelerde manipüle olduğunu görebilirsiniz ve bu sayede proaktiviteyi nerelerde kullanmanız gerektiğini anlayabilir ve bunu yönlendirebilirsiniz.

Onca yazıyı yazdıktan sonra, sizden olan ricamı tekrarlamak istedim. Türkiye’deki bildiğiniz kurumsal blogların adreslerini de listeleyebilir miyiz? Teşekkür ederim.

Bu yazıyı Giresun’dan yazıyorum. Ablam doğum yapacak ve ben de onun yanında olmak için buraya geldim. Erkek yeğenim olacak ve geri işlere döndüğümde enerji depolamış olacağım.

Buraya gelirken, uçakta ve sonra da otobüste (Trabzon’dan Giresun’a) okuyordum. Aklıma bu başlık geldi yazmak istediğim yazı için. Çünkü bu yazıyı yazabilmek için okuyordum. İstanbul’dan yola çıkmadan önce ihtiyacım olan tüm konuşma kayıtları ve bilgileri “print-out” almak suretiyle yanıma aldım. Çok önemli olduğunu düşündüğüm bir konuyu yazacağım çünkü. Çok fazla tepki alacağımdan ise adımın Fatih olduğundan emin olduğum gibi eminim. Ancak olsun, bu da benim ve yazacaklarım da benim düşüncelerim.

Ayrıca Meşgul Sinyali’nin stratejisini oluştururken, kendime, bir süre sonra yanlışını görüp de doğrusunu bildiklerimi de yazacağım diye söz vermiştim. İşte bu da o yanlış olduğunu gördüğüm ve bundan sonra doğru olsun diye yazacağım yazılardan biri.

Türkiye’de son zamanlarda yapılmış, hatta bir tanesi henüz 2-3 gün önce yapılmış, üç farklı projeden örnek vererek, yapacağımız/yapacağınız herhangi bir sosyal medya kampanyasında düşmememiz/düşmemeniz gereken hataları incelemek istiyorum.

Projelerden biri, Rixos Hotels’in yaptığı proje.

Projenin yönetenlerini fazlasıyla amatör bulduğum, potansiyel müşterilerin ve doğruyu söylemelerine rağmen anonim kullanıcı oldukları için söylediklerini dinletemeyenlerin aşağılandığını, üstelik bu mütemadiyen aşağılama durumunun da resmi hesaplardan yapıldığını gördüm.

Doğruyu söyleyeni dokuz köyden kovarlar diyerek, hikaye anlatma sanatının inceliklerini kullanmak suretiyle hemen ikinci örneğe de “sneak peek” yapayım ki bana gelecek olan tepkiyi düşürmeye çalışayım. Üçüncü projeyi ise en sona saklıyorum.

Projelerden bir diğeri ise Çok Filim Hareketler Bunlar.

Bu projede ise, projeyi yürüten ajansın, potansiyel izleyiciyi maymuna çevirmeye çalıştığını ve taklacı güvercinine benzettiğini gördüm. Simto Alev’in bu yazısını okumanızı da gerekli buluyorum ve tavsiye ediyorum. Çünkü benim bu konudaki yazacaklarım da Simto Alev’in yazdıklarından farklı değil.

Hemen toparlayalım biraz, konunun ve ilginin dağılmasını önleyelim. Biraz da provokatif olursa eğer, deneyimizi ölçümlemiş olacağız.

Pazarlama soğukkanlı olmaktır diyorum. Soğukkanlı olmak ne demektir peki?

Kanınız hızlı akmaya başladığında, kan basıncınızı kontrol altına almak, soğukkanlı olmak fiilinin anlamı olabilir.
İyi bir pazarlamacı, sadece sosyo-antropolog değil aynı zamanda kendini kontrol edebilen biri olmalıdır. Aksi takdirde pazarlayamaz. Ya da segmente göre pazarlama yapamaz.

Yukarıda bahsettiğim projeler de işte tam bu kendini kontrol etme olayına örnektir. Çünkü sosyal medya kampanyalarının kontrolörleri de sizin benim gibi insanlardır (belki bizden biraz daha cahil olabilirler).

Rixos Hotels projesinde, resmi hesapların başında olan kişi, insanlarla senli-benli konuşur, kimisine cevap vermez, ben-yaptım-olducudur ve kendince “pazarlama kuralları” koyan, oysa ki hazırlayıp dağıttığı sunumlarda “esinlenmiş” (!) bir kişidir.

Rixos Hotels projesinin amacını yine resmi hesaplardan “marka evangelisti” oluşturmak diye açıklamıştır ki, kişinin “marka evangelisti” terimini nereden öğrendiğini merak eder insan. Evangelist, mürit demektir. Mürit, Arapça’da “öğrenci”, Türkçe’de konuşma dilinde “körü körüne bağlı” gibi olumsuz anlamlara gelmektedir. Peki bu anlamda “marka evangelisti” ne demektir?

“Marka Elçisi” doğru kullanımdır WOM adına.

Peşinden ise yine resmi hesaplardan ve kişisel hesaplardan gelen manipülatif ve saldırgan tavır gelir. Anonim kullanıcılara karşı (ki ben de anonim kullanıcıları ciddi şeylerden bahsettikleri zamanlarda sevmem, ciddi şeylerden bahsetmediklerinde ise ciddiye almam) takınılan tavır, “proaktif müdahale” olması gerekirken, tabir-i caizse “giydirmek” tavrıdır. Hesapları kontrol eden pazarlama uzmanı, potansiyel müşteriye “giydirir”.

Marka Elçisi yaratmak, kullanıcıyı rahat bırakmak gibi bir srateji ile çok daha başarılı bir şekilde olur. Eğer malum marka ürününe güveniyorsa, ortaya bir “tez” atar ve müşterisinin bunu tartışmasını sağlar. En iyi marka elçisi böyle yapılır. İstatistikler, iletişim teorileri, pazarlama teorileri, sosyo-antropoloji, sosyoloji ve psikoloji bunu söyler.

Velhasıl, projede buna benzer 1001 tane sorun vardır. Proaktif ve reaktif müdahale gibi stratejilerden bihaber olan bu uzmanlar da, enteresan bir şekilde kendi networklerinde saygı duyulası insanlarken, tüm piyasada “amatör” oldukları bilinir. Eş-dost-arkadaş vasıtası ile iş alıp, yüzüne bulaştırıp, rahatça iş yapmaya devam edebilirler.

Başka insanlar ise (bu yazıda konu mankeni olarak ben) tepki almaktan çekindikleri için yazmaz. Ancak “doğru” her zaman tek gerçektir.

Çok Filim Hareketler Bunlar konusu da aynı şekilde vahimdir. Simto Alev’in yazısını okumanızı tekrar tavsiye ederim.

Gelelim en son projemize, Monitera.

Yanlış okumadınız, evet, Monitera ile ilgili yazacağım.

Monitera ile irtibata geçmeye çalıştım geçenlerde. Hatta “Sosyal Medya, Jack Bauer Etkisi ve Gevezelik” başlıklı yazımda bahsettiğim firma da işte Angelabs’dır.

O yazıyı hatırlarsanız, Sosyal Medya Takibi yapan bir firmanın, blogunda “internet kullanan herkese geveze” deniliyor demiştim. İşte o geveze diyenler Angelabs’dakiler.

Artık Sosyal Medya’nın beni aforoz etmesinin zamanı geldi. Ancak durun! Bu yazıyı yazmamdaki sebep, bir strateji oluşturmuş olmamdan ileri geliyordur belki de. Hak getire!

Angelabs’a ulaşmaya çalıştım. Diyordum ki kendime, bence yabancı sosyal medya takibi firmalarının ürettiği programlarla, Türkiye’deki programları yanyana koyayım. Bunu yapmak için de Radian6’den Ubervu’ya kadar tüm yabancı firmalara ulaşıp, online video konferanslara katıldım, notlarımı aldım. Ancak Angelabs’a konu ile ilgili mail attığımda, bana geri dönme zahmetine bile girmediler.

Programı görmedim, birşey diyemeyeceğim. Ancak Monitera’nın, blogumu günde 20 kere aradığını görüyorum ve programın özelliklerinden birinin de bloglardaki yazıları “puanlamak” olduğunu az çok anladım. Bu girişleri görmem için para ödediğim GetClicky’i ise herkese öneririm. Çok iyi bir web site analizi programıdır.

Diyeceğim o ki: Angelabs’ın yaptığı yanlıştır. Blogunda sadece iki tane yazı olan ve Online İtibar Yönetimi yaptığını söyleyen bir firma, öncelikle “orada olduğunu” göstermelidir ve kendi itibarını yönetebildiğini ispatlamalıdır. Güncellenmeyen o malum bloglardan biri haline gelir ve yok olur gider. Zaten itibar da böyle birşeydir. En güzel fikri sen bulmuş olsan da, fikrinin arkasına sığınıp ne yapacağını bilemezsin, stratejin yoktur çünkü ve itibar gider.

Sosyal medyada var olmak, öncelikle “var olmak”tan geçer. Tuğlaları üstüste yavaşça yerleştirirsin ve aralarına harç koyarsınki, günün birinde bir darbe aldığında bir iki tuğla düşsün ama duvar tamamıyla yıkılmasın. Aynı “var olmak” fiili, sabırdan geçer. Sosyo-antropoloji, tam da bu noktada önemlidir çünkü kan basıncını kontrol edersin. Bu kontrolü yapmayan firmalar/kurumlar/kişiler de ciddiye alınmaz, alınmamalıdır.

İtibar, kolay kazanılan birşey olmamıştır hiç ve “dotcom” şirketlerinin çoğunun 2000’li yıllarda başarısız olmalarının sebebi de bir yandan itibarı kontrol edemediklerinden ileri gelir.

Gelir modeli oluşturmak ya da potansiyel müşteriye kampanya yapmak, dikkatle baktığınızda birbirine çok benzer. Operasyonel kazanç için, bir markanın, arkasına marka elçilerini alması kadar güzel birşey yoktur. Kimi markalar bunu “sosyal sorumluluk” projeleri ile yaparlar hatta (The Body Shop’un “Fairtrade” hareketini inceleyin, “Fairtrade” hareketi bulaşıcı bir hastalık haline gelmiştir ve yaşadığımız dünyayı bir nebze de olsa daha güzel bir yer haline getirmiştir).

Ancak bu amaçlardan herhangi birine sahip olmadan “marka elçileri” oluşturmak, öyle herkesin harcı değildir. Deneyim, düşünce ve kontrol gerektirir. İnsan okumak ise tüketiciye ulaşmanın en önemli yollarındandır. İnsan okuyamayan bir pazarlamacı, yukarıdaki örneklerde olduğu gibi, eline yüzüne bulaştırır.

Şimdilik bu kadar.

Elimden geldiği kadar eleştiri yazısı yazmaktan kaçınacağımı bilmelisiniz. Tepkilerden çekindiğimden değil (hiç değil), yapıcı olmaktan yana olduğumdan dolayı. Ancak zaman zaman kötüye dokundurup iyiye çevirmeye çalışmak, doğru bir strateji olacaktır. Keşke sihirli bir değneğim de olsa.

Günümüzde, ülkemizdeki Sosyal Medya algısının tersine,  Sosyal Medya elitleşme çağına girmiştir, bundan zaten bahsetmiştik. (bkz.:  Sosyal Medya, Dunning-Kruger Etkisi ve Elitleşme)

Bu “Elit Sosyal Dönem”, önemli bir şekilde despot ve “markalar  için ‘yeniden diriliş’” çağıdır. Geleneksel medyanın da etkisiyle (tek yönlü  iletişim) gerçek olanın dışına itilen her kullanıcı sosyal medyaya sığınmak  durumunda kalmıştır. Artık tek yönlü bilgi bombardımanından sıkılmış ve  etkileşim içinde olmak istemiştir, buna gerek duymuştur.

Ancak, geleneksel medyanın aldığı o irrasyonel şekil, sosyal  medyanın da aynı yoldan geçmesine sebep olmuştur ve kullanıcı, bu sefer de tek  taraflı bilgi iletmeye başlamıştır. Herkes kendinden bahsetmektedir, kimse  kimseyi dinlememektedir. Herkes sabah kalktığında kahvaltıda ne yediğinden  bahseder olmuş ve gelecek kaygısından uzaklaşmaya başlamıştır. Bu durum sadece  ülkemiz için geçerli değildir.

Sosyal medya, bugün, yitirmiş olduğumuz bir gönderenler  sistemi halini almıştır, yani her kullanıcıya özel “bir efsane” haline  gelmiştir. Geleneksel medyadan nöbeti devralırken, sosyal medya sayesinde ‘bir  konu hakkında bilinç sahibi olma’ düşüncesi, bugün artık sadece keyif illüzyonu  haline gelmiştir.

Bu dönemde, yani elitleşme döneminde, yaşanan en büyük  travma da bize gerçek ve rasyonelin haber verdiği “simülasyon çağı” olacaktır.

Simülasyon çağı konusunu açalım biraz. Bunun için biraz “itibar  yönetimi” olgusundan bahsetmeli bence.

Geçen gün yazdığım “Sosyal Medya, Jack Bauer Etkisi ve  Gevezelik” yazısında giriş yaptığım bu konu, bugün ülkemizde “Sosyal Medya  Takibi” yapan firmaların görmezden geldiği, belki de düşünmediği bir konudur: “Kendi  itibarını yönetemeyen başkasının itibarını yönetemez”.

Piyasadaki her profesyonelin rahatlıkla görebileceği,  maalesef iş tanımlarının düzgün olmamasından dolayı bilen bilmeyen herkesin bilip  bilmediği işler yapması, artık Türkiye reklam ve iletişim sektörünü can çekişir  bir hale getirmiştir. Müşteri ya da potansiyel müşteri, gereksiz ne kadar  reklam kampanyası varsa hepsine maruz kalmıştır ve yapılan ya da yapılacak olan  tüm kampanyalara da duyarsızlaşmıştır. Müşterinin bu algısı, piyasadan iyi iş  çıkmasını engellediği gibi, aynı şekilde yaratıcı beyinleri de bir  kısırdöngünün içine sürüklemiştir.

Bugün, Türkiye’de “Sosyal Medya Takibi” yapan, geçen yazımda  örnek verdiğim o firma (hatırlarsanız, blogunda tüm internet kullanıcılarına  geveze diyen firma) kendi itibarını yönetemezken, nasıl bir başka kurumun  itibarını yönetebilir ki? Firma çalışanının tüm potansiyel müşterilerine “geveze”  dediği her firma batmaya mahkûmdur. Pazarlama stratejisi olmaksızın, iyi bir  fikrin arkasına sığınmışlardır, ancak konunun geneline hakim olmadıklarından  dolayı (itibar yönetimi konusu) çuvallayacakları kesin gibi görünmektedir.

Yahoo Meme, ilk çıktığında, ofiste söylemiştim, bundan  hiçbirşey olmaz, 2 hafta bile değil ömrü demiştim. Bana saçmaladığımı  söylemişlerdi, içimden gülüp geçtim ve dediğim gibi çıktı. Benim düşüncemin  arka planında, Yahoo Meme’nin Sosyal Ağ algısına yeni bir fikir getirmemiş  olduğu vardı. Ancak, bana karşı çıkanların savunduğu düşünce, Sosyal Medya’nın  yeni bir edevata aç olduğuydu.

Sosyal Medya, artık yeni edevatlara, gadgetlara, widgetlara,  sitelere ihtiyaç duymamaktadır. Sosyal Medya, bundan sonra kaliteli içerik ve  paylaşıma gerek duyacaktır. Yeniden.

İşte “Simülasyon Çağı” travması burada başlamaktadır. Uzunca  anlattım. (yazılarımın karışık olduğunu söylüyorlar, ancak bu son olacak,  biliyorum biraz karıştı yine, ancak toparlıyorum hemen)

Sosyal Medya’nın bu elitleşme döneminde gerçeğin ve  rasyonelin geri gelmesi, tam da iş tanımlarının birbirine girdiği günümüzde, “simülasyon  çağı”nı parmakla işaret ediyor. Simülasyon çağı, herkesin bildiğini söylediği,  fakat aslında bilmeksizin simüle etmeye çalıştığı ‘Dijital Pazarlama’dır.

Yabancı sosyal medya uzmanlarının da öngördüğü şekliyle,  Dijital Pazarlama’da taşlar yeniden dizilmektedir. Çünkü sahip olduğumuz o çok  yeni “Sosyal Medya” terimi, bize o kadar fazla bilgi ve marka ve kampanya ve  ürün ve fikir ve bir sürü şey yüklemiştir ki, bizi duyarsızlaştırmıştır.

Simülasyon çağı bittiğinde, yani Dijital Pazarlama taşları  yerine oturduğunda, elitleşme dönemine tam anlamı ile girmiş olacağız. Üstelik elitleşme  çağında sadece kaliteli paylaşımlarla değil, aynı zamanda çok daha kaliteli  kampanyalar ve çok daha duyarlı markalarla karşılaşacağız. (Doğuş Grubu’nun “yeşil”e  destek vermesi gibi)

Gelelim yazımızın sonuna.

Başlık her ne kadar Sosyal Medya’nın tarihini işaret etse  de, Sosyal Medya konusunda duyduğumuz her sözün henüz dumanının üstünde  olmasından dolayı Sosyal Medya tarihinden bahsedilemez. Çünkü Sosyal Medya’nın  dayandığı her duvar can çekişmektedir (geleneksel medya). Bu yüzden de Sosyal  Medya algısı henüz tam anlamıyla yerleşmemiştir.

İşte bu yüzden geçen gün “Neo-Klasik Sosyal Medya” isimli  yazımı yazdım. Çünkü sosyal medya ve sosyal medyanın geleceği nokta, sanatın “Neo-Klasik”  dönemi ile muhteşem benzerlikler göstermektedir ve bu sayede her müşteri ya da  potansiyel müşteri markanızla ilgili çok daha olumlu düşüncelere sahip  olacaktır. Bu dönemde, hem markanız hem de hedef kitleniz yeteri kadar duyarlı  olacaktır.

Bu söylediğimi bir düşünün.

Bu yazıyı Yiğit (a.k.a. www.yicit.com) yaklaşık 6 ay önce ilk gösterdiğinde 10′da 9 yapmıştım. Tabii sonradan zamanla daha çok araştırma ve tool’lar sayesinde o eksiğimizi de kapadık, ve olabildiğince de ötesine geçmek için halen daha öğrenmeye devam ediyoruz. Ama bu yazıyı yazmamdaki esas neden, markaların yani müşterilerin sosyal mecraya çok bilinçsiz ve uzak olması. Sosyal mecra “expert”iyim diye takılanların havalı söylemleri karşısında penbe tozbulutu içinden o dünyaya bakmaları. Birazcık da, daha ileride yazacağım yazılara referans olması için ortam oluşturuyorum yani. (Evet bu bir yazının yeniden yorumlanmasıdır. Referans: http://www.conversationmarketing.com/2009/07/10-questions-for-social-media-experts.htm , Ayrıca eklemek de gerekirse SEMMY 2010 galibi bir makaledir.)

Tekrar özetlemek gerekirse; bu sorular, markaların dijital pr ajansını/sosyal mecra danışmanını-çalışanını seçerken sorması gereken 10 sorudur.

1. Blog’un Var Mı?

Cevap “Hayır” ise sorulara devam edilebilinir. Hemen akabinde “Tumblr mı kullanıyorsun yoksa?” gibisinden bir soru daha sorup, karşındakinin konu ile ne kadar alakalı bir yüz ifadesi takındığına bakabilirsin. Eğer boş boş bakıyorsa, hiç vakit harcamaya gerek yok!

Cevap “Evet” ise hemen blog’una gidip ne kadar eskiye dayandığına bakın. Eğer 2-3 seneyi bulamıyorsa blog’u, gene hiç vakit kaybetmeyip toplantıyı sonlandırın. (Ne kadar yazı/edebiyat ile alakam olmasa da, benim bile 5 senelik blog’um var.)

Bir sosyal mecra uzmanı(!) mutlaka bir şekilde mecralarla içli dışlı olmuş olmalıdır.

2. Ne Zaman Sosyal Mecraya Giriş Yaptın?

“6 Ay önce”.. Hı hı tabii, aramızda görmek ne güzel.. güle güle.

“2 Sene önce”.. Hmm, dinlemeye değer, devam edelim.

“1990′dan beri”.. Sanırım internet Türkiye’ye ne zaman geldi bir haber arkadaş, kapıyı gösteren linke tıklayın.

“2000′li yılların başından beri”.. İdeal cevap budur!

3. Sosyal Mecra Nedir?

“Bloglar, Twitter, işte böyle şeyler.” Tuvalete gitmek için özür dileyin, ve geri dönmeyin.

“İnsanların kendi aralarında veya markalarla iletişime geçmesi ve bunu internet ortamında yapması.” Hiç fena değil.

“Yeni bir kitle iletişim mecrası için trend olmuş bir kavram” Adamımız reklamcılığı biliyor, bu soruyu da iyi bir puanla geçti.

4. Sosyal Mecra Kampanyası Nedir?

“35 bilgisayarla proxy server’ım üzerinden Digg‘de anasayfaya bir haberi çıkartmak” ya da “10.000′lerce Fan’ı bulunan bir Facebook sayfası oluşturmak, hem de reklamsız!” Hemen güvenli bir mesafeye gerileyin ve ışın kılıcınıza uzanın. Bu bir sosyal mecra kampanyası olmaması bir yana, vaat edilen şey olması gereken bir stratejinin de sonucu olmayabilir. Digg kısmında zaten bu şekilde ilerlemek de ayrı bir tartışma konusu.

“İnsanların kendileri yaymaya motive edici, strateji odaklı mesajın yaratılması (içerik/görsel/video) ve insanlara ulaştırılması.” İşte budur! Devam edelim..

“Sitemizde de gördüyseniz bu süper yazılımımız 21.000 Forum’a ve 10.000 Blog’a otomatik içeriğinizi post eder ve raporlar!” Hepsini çöp kutunuza “hook shot” atın. Ve kendileriyle insan içinde yanyana durmayın.

5. Sosyal Mecra Etkinliklerinizi Nasıl Takip Ediyorsunuz?

“Hınk?” Sonraki adımınız sanırım belli..

“Google Alerts” Fena değil, ama tek başına yeterli değil. Twitter Search’leri yapıp abonesi olup olmadıklarına bakın. Google Docs’ta kendi manual yaptıkları raporlamaları veya kullandıkları tool’ları sorun.

“Monitör edip raporlamak için yazılım/araç kullanıyoruz.” ya da “Kendimiz bir araç geliştirdik.” Bu noktada o aracın ne kadar spesifik birşey olduğu çok önemli. Örneğin Facebook’ta çoğu limitler yüzünden takip edemediğiniz çok şey var. Bunun vaadini veriyorlarsa ya da o yazılım RSS üzerinden keyword search etmekten öteye geçemiyorsa hemen uzaklaşın.. Bu yüzden “Review”‘ları araştırıp, kullananların yorumlarını Google’layın.

6. ROI’yi (Return on Investment) Nasıl Takip Ediyorsun?

“Hadi canım sen de..” Kesinlikle kabul edilebilinir eğer adamımız ilk önce mora dönüşmüşse. Bu tarz soruları sosyal mecracılar pek sevmez özellikle çok fazla tecrübeleri varsa. Bu kolay vaati verilebilinecek bir konu değil gerçekten.

“Birazcık karmaşık ama şöyle tepeden anlatabilirim…” Süper. En azından formülize etmiş kafasında.

“Twitter’dan yapılan tıklamaları sayıyorum.” Dzzzzt.. Yanlış cevap.

7. Hedef Kitleyi Nasıl Oluşturursun?

“Twitter’da 20.000 kişiyi takip ederim.” Eğer gösterişli sayılarla aranız iyiyse bile bana yollayabilirsiniz. Ben kıçını tekmelerim (Çeviri de olsa bu yazı, gerçekten yapabilirim)

“Twitter’da enteresan eğlenceli tipleri takip ederim, bloglara yorumlar yazarım, muhabbet ederiz. Laf lafı açar zaten.” Masanın altındaki butona basma zamanı.

“İlk önce kampanya stratejisini belirleyelim birlikte.” İşte budur! Amaç -> hedef kitle -> söylemler / içerik için malzemeler -> kullanılacak platformlar / araçlar .. Bunun stratejisini konuşmadan atıp tutmanın hiç bir anlamı yok.

8. Garanti Veriyor Musunuz?

“Evet size 1.000 link, 10.000 click, 70.000 pageview garantisi veririz.” 7. soru, 1. cevaptaki aksiyon..

“Evet, kıçımı sizin yerinize koymamın nedeni de bu!” Bu da güzel.

“Hayır, çünkü biz insanlara karşı marketing çalışması yapıyoruz, bu yüzden insanların neyi sevip neyi sevemeyeceğini önceden garantilememiz söz konusu olamaz.” İşte bu esas olması gereken. Ama Türkiye’de bu cevabı çok dürüstçe ve doğru bulabilecek kaç firma bulursunuz, orası soru işareti.

9. Bütün Bunları Nasıl Öğrendin(iz)?

“Amazon.com’dan süper kitaplar getirttik, onları okuduk.” Masanın altındaki butona bu kez kesinlikle basmalısın.

“Halen öğreniyoruz” Kesinlikle budur.

“Bir sürü blog takip edip, sürekli yeni sosyal mecra araçları inceliyoruz” Bu da güzel.

“Konferansları takip ediyorum” Burası San Francisco olmadığı için bu cevap Türkiye’de işlemez.

10. Sosyal Mecralar SEO’yu (Search Engine Optimization) Nasıl Etkiler?

“Etkilemez ama onun için de çalışma yapabiliriz.” Osmanlı Tokadı!

“Back-link yaratır.” Bu cevabın yarısı.

“Sonrasında back-link’lere dönüşebilecek, insanlarla ilişkileri yaratır.” Aradığımız adam bu!

Bonus Soru. Ne Sıklıkla Yazıyorsun?

“Yazmak mı? Nefret ediyorum maalesef” Öksürüp, bi’ daha düşünmesini sağla.

“İşten güçten vakit olmuyor be hacı.” Tı tı tı.. Vakit, göreceli kavramdır.

“Hemen hemen her gün!” Ding Ding Ding.. Oscar gooeeess toooooo.. Kesinlikle bu işi biliyor.

Bir de kelimesi kelimesine aynı cevapları verenler çıkma ihtimaline karşı bu makaleyi (ve orjinalini tabii ki) print-out alıp bir köşeye asmanız tavsiye edilir.