Bu yazıma iki farklı örnekle başlayacağım;

Çok pahalı bir saati olan bir adam düşünün. Ölüyor. Saatinin pili uranyumdan yapılmış durumda ve saniyenin binde biri hata payıyla zamanı gösteriyor. Adam ölüyor ve saati sonsuza kadar çalışıyor, üstelik adam da ölü kaldığı süre boyunca – sonsuzluk – saati binde bir hata payıyla takip ediyor.

Tram Chung Song, bir fille cinsel ilişki kurma girişiminden yargılanırken yaptığı savunmada, filin birdenbire kendi karısının göçü kılığında göründüğünü söylüyor; yargıçlar bu savunmayı dikkate alarak on yedi yıllık hapis cezası veriyorlar –eşe tecavüz suçu için yasaların öngördüğü ceza.

Şimdi gelelim biraz insanın varoluşuna ve davranış biçimlerine. Bunu da az sonra sosyal medyaya bağlıyor olacağız.

İnsandaki varoluş duygusu, siyah ışığa duyarlı bir levha gibidir. Hem kendinden nefreti içerir, hem de bu duygunun derhal onarılmasından ibarettir. Yani aynı anda hem sevgi (like), hem de nefret (unlike).

Bütün ölçüsüzlüğüyle enformasyonun tek yaptığı ise, bütüne yararsız bilgiler eklemek ve böylece iletişimi yutmaktır; iletişim de, sonsuz uzantıları ve gereksiz alışverişlerinin toplamı sayesinde enformasyonu yutar. Bu yüzden de son zamanlarda hep söylüyor olduğum ve sunumlarıma bile eklemek istediğim bir söze geliyoruz: “Vatandaş için vatandaşın enformasyona dayalı bir görüş sahibi olması olasılığı, sanat piyasasına dayalı bir estetik yargıya varması olanağı kadar sıfırdır.” Yani, bir önceki “Coitus Mortalis Reservatus” başlıklı yazımda da söylediğim gibi, siz kullanıcıya hangi bilgiyi veriyor olursanız farketmez, onların o bilgiyi kaydettiğini düşündüğünüz anlarda, onlar o bilgiyi umursamaz. Çünkü;

İstisnai olan her şeyin yok edilmeye mahkum olması simgesel bir kurala dayanır: Hiçbir oyuncu, oyunun kendisinden daha büyük olmamalıdır.

Bu yüzden de Londra’da, Tate Modern’in önünde duran taksi şoförü çağdaş sanatı şöyle özetler: “Girişin neden bedava olduğunu içeri girer girmez anlıyorsunuz.”

Üç büyük devrimden (Galileo ve yermerkezliliğin sonu, Darwin ve evrim kuramı, Freud ve bilinçaltının keşfi) sonra, bizlerin yaptığı çağdaş devrim (sanalın ve bilişimin devrimi), insanı, doğal dünyaya egemen olmaktan giderek uzaklaştırdı. Oysa, yerin henüz Güneş’in çevresinde dönmediği, insanın henüz maymundan gelmediği zamanlarda insan, bu doğal dünyanın merkeziydi. Günümüzde ise, merkezi giderek dışarıya doğru kayan insan, kendi modelinin çevresel ve yapay bir uzantısına dönüşüyor.

Biz “onikiden vurduğunu” düşündüğümüz kampanyalar yaptığımızda, kendimizi “avcı” sanarken aslında “kurban” oluyoruz. O yüzden zaten katillerin akıl sağlığından söz edilmiyor artık. Günümüzde önem kazanan, kurbanın akıl sağlığı (ve ayrıca kendi mutsuzluğunu kredi kartı olarak kullanabilmekteki becerisi).

Çok yazdım ve sildim aslında, buraya hazırladığım sunumla ilgili bir açıklama yapmak için, ancak sanırım en doğrusu bir şey yazmamak olacak.

Scribd’e de yüklenmiş ve PDF olarak indirebileceğiniz bu sunumda, sosyal medya ve dijital pazarlama adına stratejistlik yapmak için sahip olmanız gereken yetenek setini açıklamaya çalıştım. İngilizce hazırladım, Türkçesi de yakında geliyor olacak.

Kullanırken lütfen link verin, beğenirseniz de yorum yapın.

Sevgiler.

Digital Strategist Skillset (517)

Haftasonu ve Zafer Bayramı tatilinden sonra ilk yazımın biraz daha yumuşak birşey olmasını istedim. Sizi teorilerle sıkmak yerine, en iyi sosyal medya kaynaklarının Facebook fan sayfaları ve Twitter hesaplarını incelemek iyi olabilir diye düşünüyorum.

Yorum yapmayacağım, ancak benim atladıklarım varsa, lütfen yorum bölümüne siz de bildiğiniz kaynakları yazın ki, bu sayede burada Türkçe bir sosyal medya kaynak listesi çıkarmış olalım. Benim atlayacağım iyi kaynaklar da olacaktır.

Ayrıca Meşgul Sinyali’ni Facebook ve Twitter‘da takip etmeyi de unutmayın.

Bu sayede, Türk blogosferini de bu eksiklikten kurtarmış olalım.

Facebook Fan Sayfaları

1 – Mashable

Mashable ve Pete Cashmore’u bilmeyeniniz var mı?

2 – Social Times

Media Bistro’nun da yaratıcısı olan grubun sosyal medya kaynak projesi.

3 – Viper Chill

Glen Allsopp isimli 21 yaşındaki bir gencin, web sitelerinizi sosyal medyada nasıl daha verimli tanıtabileceğinizi anlatan ve özellikle de SEO konusuna başarılı bir şekilde eğilen blogu.

4 – Social Media Examiner

Michael Stelzner’in kurduğu ve AdAge’in en güçlü 50 blog arasında gösterdiği sosyal medya blogu.

5 – Top Rank Blog

TopRank Marketing’in sosyal medya blogu.

6 – Social Media Today

Sektörün diğer ağır toplarından, Mashable’ın hemen arkasında.

Twitter Hesapları

@Mashable

@ChrisBrogan

@SocialTimes

@JasonFalls

@copyblogger

@kikolani

@smexaminer

@toprank

@AdamSinger

@eMarketer

@ViralBlog

@socialmedia2day

Wikipedia’da yazdığı şekliyle dilencilik; “Yardıma muhtaç olduğunu iddia ederek başka insanlardan meta (yiyecek, para, v.s.) isteme. Geçimini bu şekilde sağlayan kişiye dilenci denir. Dilencilik dünyanın en eski mesleklerinden biridir”.

Diğerkâmlık; “başkalarının yararını da kendi yararı kadar gözetme ya da diğer insanlara maddi veya manevi kişisel çıkar gözetmeksizin yararlı olmaya çalışma ve bencillik karşıtı hareketlerde bulunma”.

Suiistimal; “görev ya da yetkiyi kötüye kullanma, başkalarının alanına onlara bildirmeksizin tecavüz etme”.

İnsanlar günden güne aptallaşıyor. Bu muazzam teknolojiye sahip olmamıza rağmen, bilgisayarlar ve internet sadece gereksiz bir sisteme dönüşüyor. Bizi daha demokratik ve özgür yapmasını beklediğimiz Internet, arkadaşlık kurmak ve porno izlemek dışında çoğunluk kullanıcı tarafından kullanılmıyor bile. Ben şahsen pornoya eğilimli değilim, ama işte siz izliyorsunuz ya. Maalesef artık insanlar yazmıyor, blog tutuyor. Ben de bir blog insanı olmama rağmen, yazmamaktan memnuniyet duyduğumu da söyleyemem. Konuşmak yerine mesajlaşıyorlar. İmla sıfır, gramer sıfır. Buna LOL, buna da LMFAO. Bana öyle geliyor ki birçok aptal insan, başka birçok aptal insanla kendi icat ettikleri bir çeşit proto-dili kullanarak mağara adamlarının anlaşmaya çalışması gibi bir sahneyi sahte iletişimle sahneye koyuyor.

Bu sahte iletişimin tamamının yanında; Filantropik bakış açısından gözümüze kötü görünebilecek bir gerçek de var ortada: “Amerikanlar kiliseye yaptıkları bağışların iki katını, internetteki hayır kurumlarına yapıyorlar”.

Sebebi ise basit: “single click” (tek klik).

Düşünsenize, bir marka var. Bu markaya önerilerde bulunan bir ajans da var. Kampanya yapılıyor. Kampanyanın mottosu da: “En fazla oy toplayana ‘süper havuç’ veriyoruz”.

En basit haliyle yukarıdaki cümle, içinde öylesine çok suiistimal barındırıyor ki, işte onu anlatmaya çalışacağım bu yazıda. Çünkü bu kampanyanın “dört” kanadı var.

Birinci ve en önemli kanadı, bence “oy verenler”. Arkadaşına oy vererek kendini Bono zanneden her kişi, yardım etmiş ve bu yardımı “single click” ile yapmış olduğu gerçeğiyle muazzam bir tatmin duygusu yaşıyor (çünkü yardımda bulunan her kişinin beyni, aynı saniyede “kutlayıcı dopamin” salgılıyor). Aferin.

İkinci kanatta “oy isteyenler” var, ancak bu konuda herhangi bir şey yazmayı uygun görmüyorum, nitekim o zaman da “sınıf ayrımcılığı”ndan, “iş bilmezliğe” kadar pek çok şeyle suçlanabilirim. Korkuyorum!

Üçüncü kanatta “ajans” var. İnsanları dilenciliğe zorlayan, diğerlerinin “temiz” duygularını suiistimal eden kampanya fikrini markaya veren taraf. Naif.

Dördüncü kanatta da marka var ki, önerici mekanizmadan sonraki “karar mekanizması”. Vahim.

Biz bu işe “Instant Karma” diyebiliriz pekâlâ. Hani, dijital ortamlarda her şey “Instant” ya, ona gönderme yapıyoruz. Kampanyamızın mottosu da: “Instant Karma, just one click, engage now!”.

Oysaki Internet’in genel olayında “arama parametrelerinin” ötesinde hiçbir şey yok. Her sorunun önceden belirlenmiş bir yanıtı var. İnsanın kendinden geçmesine sebep olan iletişim süreci böyle bir şey ve karşılıklı bir etkileşim sürecine girebileceğiniz herkes işinizi görüyor. Oy isteyenle oy veren zaten burada ayrılıyor.

Bu tarz kampanyaların var olmasının sebebi ise düşündüğünüz gibi kullanıcının açgözlülüğü değil, aksine kampanya sağlayıcıları tarafından kullanılan araçlar. Bu araçlara proaktif müdahaleler ve “fake account”lar da dahil (hatta tüm işinin sabahtan akşama kadar birkaç “sahte hesap” yönetmek olduğunu bildiğim birkaç arkadaşım bile var).

Ciddileşelim biraz.

Kampanyanın amacı olan “süper havuç”, aslında insanlara bir tür tüketici hakkı olarak sunuluyor. Yani bu havucu vatandaşın alması için gerekli olan tek şey, başkalarını “single click” için ikna etmek. Reklam düzeyinde ise “single click”, “arzu stratejisinin” belirleyici bir kanıtı ve insanın sahip olduğu herhangi bir “nitelik” gibi algılanıyor.

Yani Türkçesi, dilencilik bir nitelik haline geliyor.

Başka bir ifadeyle ise hediye kazanmaya koşullandırma konusunda seçim yapmak (başkasının kazanması için oy vermek) ajansın markaya salladığı palavrayla aynı anlama geliyor. Korelâsyon basit. Ajansın markaya verdiği öneriye göre hazırlanan “basit ve masrafsız bir kampanya”, kimisini dilenci, kimisini de Bono’nun olduğu gibi “sakil” yardımsever yapıyor. Sakil, çünkü Bono milyar dolarlık servetin üzerinde oturuyor, “single click” ile yardım eden kullanıcı ise pratikte sadece 2 birim AdenozinTrifosfat harcıyor (yani neredeyse hiç enerji harcamıyor). Üstelik bu kampanya sayesinde oy veren ya da oy isteyen herkes “sahte tatmin” duygusuna yönlendirilmiş oluyor. Bu sayede de suiistimal gerçekleştiriliyor.

Bahsettiklerimin bir de etik yanı var. Yanlışı doğrudan ayırmak için ahlak kavramının doğasını araştırmaya çalışan etik bilim (ki bir yandan da Yunan dilinde “ethos” yani “töre” kelimesinden türemiştir, düşünen beyinlere bir de bu pencereyi açmakta fayda var), bu tarz kampanyalardaki kültürel ve sosyolojik davranış biçimlerini “ahlaki egoizm”, “psikolojik egoizm” ve “rasyonel egoizm” olarak ayırıyor. Etik kavramlarının ya da anlamlamalarının vardığı ortak sonuç ise “bireylerin her zaman kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettiği”. Yani, marka/ajans da, oy isteyen de, oy veren de aynı şekilde kendi çıkarlarına göre davranıyor. İşim ahlaki inceleme yapmak olmasa da, en azından ahlaki sorunları düşünmenizi sağlamamda herhangi bir sorun göremiyorum.

Bu suiistimallerin iki suçlusu var: marka ve ajans.

Zaten bu tarz kampanyalardaki “kazanç vizyonu” da bir şekilde Türkiye özelinde hesaplanamıyor. ROI (Return of Investment) konusunun sadece Google Adwords ya da reklam networkleri kanalından hesaplanıp, diğer kanallardan doğru bir şekilde hesaplanamamasının sebebi de, aynı şekilde kampanyaya dair olan “Vision and Scope” dökümünün doğru strateji ve taktikleri içermeden yapılmış olması. Kampanyanın “bilinirliğe mi”, “görünürlüğe mi”, “satışa mı” yoksa “reklama mı” dair olduğu hiçbir zaman anlaşılamıyor. Ve aslında, gerçek anlamda hesaplanabilse de, Türkiye gibi ülkelerin sosyo-kültürel yapısı itibariyle bu bir önem de teşkil etmiyor.

Clay Shirky diyor ki: “Yayınla, sonra filtrele mantığı, yeni sosyal sistemlerin muazzam miktarlarda başarısızlığı tolere etmesi gerektiğini varsayar. Ender başarıları ortaya çıkarmanın ve teşvik etmenin tek yolu, yine sosyal araçların desteklediği sosyal yapıya dayanmaktadır”.

Yani Shirky’nin söylediği sözü şöyle de yorumlayabiliriz: “Stratejisi olmadan ortaya çıkarılan ve birçok açıdan suiistimal içeren bu tarz projeler, aslında kullanıcı tarafından başarısızlığı tolere edilen projeler sayılabilirler. Sosyal yapının ise sosyo-ekonomik normlardan dolayı “dilenciliğe” kaydığı Türkiye gibi ülkelerde, sosyal araçlar, insanların içindeki bu tarz duyguları açığa çıkarır”.

Sosyolojik anlamda, bu tarz projelerde yapılan dilencilik ya da diğerkâmlık ise grup etkileşiminin kaynağı değil, sonucudur. Sosyal medyadaki grup etkileşimlerinde, Türkiye gibi ülkelerde “üretim” değil “paylaşım” vardır. Bu paylaşımın sonucu olarak da zaten oy veren ve oy isteyen gibi bir ayrım oluşur.

Tiyatro salonunu düşünmenizi istiyorum. Tiyatro salonunda seyircinin oyuna katılan bir oyuncu olabilmesi için sahne ve salonun birbirinden ayrı olması gereklidir. Günümüzde ise sosyal medya etkisi olarak adlandırabileceğimiz bu şey, sahne-salon ayrımını ortadan kaldırmayı hedeflemektedir. Gösteri, ancak bu şekilde bir karşılıklı etkileşim sürecine dönüşür. Herkesin oyuncu olduğu bir yerde ise eylem diye bir şey söz konusu olamaz.

Öyleyse estetik yanılsama burada noktalanır.

Yukarıdaki söylediklerimi bir de bu tarz dijital kampanyalar açısından sorgulayalım: oy verenlerin hepsinin aslında bir yandan da marka/ajans tarafında oy isteyenler haline dönüşmesi bekleniyor, kampanyanın ana fikri de zaten bu. Ancak sahne ve salon birbirinden ayrı değil, çünkü her sosyal medya kullanıcısı aslında bir mecra ve marka/ajans bunu hesaba katmıyor. Bu yüzden de estetik yanılsama devam ediyor. Günün sonunda ise, eylem diye bir şeyden söz edilemiyor.

Diğerkâm anlayışa göre oy verenler bir diğer yandan da toplumsal anlamda “üstlerine düşen vazifeyi” yerine getiriyorlar. Ya da anlatmaya çalıştığım şekliyle buna “zorlanıyorlar”. Bu hissiyatın sebebi ise, insanın doğası gereği bireysel yaşamasının “aykırı” görünmesi. İnsan, toplu yaşama gereksinimi içinde olan bir varlık. Yine Wikipedia’da yazıldığı şekliyle: “Bireyi içinde bulunduğu toplum, çeşitli organlardan oluşan bir organizmaya benzetilecek olursa, diğerkâmlık bireyin bir parçası veya bir organı olduğu organizmanın yararı uğruna, organizmada kendi üzerine düşen vazifeleri yerine getirmesidir. Dolayısıyla diğerkâmlık aslında kişinin menfaatlerinden vazgeçmesi değil, tersine yüksek menfaatlerini düşünmesidir”.

Sonuç olarak işte bu “basit ve masrafsız kampanya”, ahlaksızlığın her anlamında insanları toplu yaşamanın gereklerini yerine getirmek adına “dilenciliğe” ve “sakil yardımseverliğe” sevk ediyor.

Dahası, yukarıda bahsettiğim “kazanç vizyonu” da bu yüzden çöpe atılıyor, çünkü kampanyanın neye hizmet ettiği ve ne kazandırdığı hesaplanamıyor.

Konunun ahlaki yanına tekrar geri dönmek istiyorum.

Düşününki ortadaki o meş’um “süper havuç”, aynı zamanda dışarıda da satılan bir seri imalat ürünü olsun. Almak için iki seçeneğiniz var; peşin veya taksitli. Peşin almanın insana vermiş olduğu saygınlık ve taksitli satın almanın yanında paket halde gelen utangaçlık.

Ancak bu havucu “en çok oy toplayan” şanslı (!) kişi kazandığında, o kişinin yaşadığı hissiyatı kim açıklıyor? Utanç mı? Saygınlık mı? Güven mi? Ne?

Aslında sormak istediğim: Burjuva erdemine kim sahip oluyor?

Hani bazen, herkesin “kötü” olduğunu bildiği, ancak kimsenin kolaylıkla “dillendiremediği” meseleler vardır ya, işte yaşanılan his de çok benzer. Herkes (havucu kazanan da dahil) ortada vuk’u bulmuş bir “dilencilik” meselinin olduğunu bilir, ancak bu dillendirilmez, hayat devam eder.

İşte o “basit ve masrafsız kampanya” bu kadar büyük ahlaki sorunları da yanında getirir.

Bu bir kandırmacadır! Kampanyaya katılan her kişiye biçimsel bir özgürlük verdiğini iddia eden marka/ajans, aslında her kullanıcıya “teslim ol” diye tüfek doğrultmuştur. Marka stratejisi anlamında yanlış olmasını bir kenara atalım, markanın sosyal medyadaki varlığının gerekliliğini de sorgulatır.

Günümüzde, oy istemenin bir özgürlük biçimi olarak algılanmasını ve dolayısıyla başına buyruk bir sisteme dönüşmesini sağlayan şey, kendisini destekleyen bu kısırdöngüsel uzlaşma yani danışıklı dövüştür. Katılan her insan da “single click” aracılığıyla suç ortağı olmaktadır. Oy veren kişinin, zaten bu sistemin aynı anda kurbanı olan markayla ya da havuçla doğrudan bir ilişkisi yoktur. Kampanyayla bütünleşmeyi sağlayan itici güç bu oy veren-oy isteyen ayrımıdır; zira sistem açısından somut ve tehlikeli bir çelişkiye dönüşmemesi için gereken her şeyi havuç yapmaktadır.

Umarım bunca karışık cümle ve apostroftan sonra söylemek istediklerimi anlatabilmişimdir.

Ancak yine de anlamayan olursa diye (o sakil korkaklıkla) özetleyeyim: “İnsanlara, bir özgürlük biçimi olarak seçme hakkı (kimi zaman dilencilik, kimi zaman da diğerkâmlık) veren her kampanya, stratejik anlamda markaya kaybettirir ve markanın dijital ortamdaki varlığını tehlikeye atmakla yükümlüdür”.

Ucuz sosyal medya uzmanlarının deyimiyle: “Her marka sosyal medyaya girmemelidir, girerse de böyle yapmamalıdır”. Cümle içindeki paradoksu göremeyen aynı sosyal medya uzmanları (çoğu da ajans tarafında çalışır) bu fikri markaya “yedirmiştir”. Olan da markanın repütasyonuna olur.

Sonra bu tarz kampanyalardan herhangi birini yapmış olan bir marka ya da ajans yöneticisi bu yazıyı okur, bu yazının “kendisi için olumsuz” olduğunu bilir, ancak dillendirmez. Hayat devam eder.

Yolda yürürken aklınıza gelenlerle değil, gözünüze güzel görünen şeylerle meşgul olursunuz. Sınırları zorlamak da, binaların reklam kabul eden kısımlarının betonarme oluşu değil, reklamın oraya nasıl yakıştığıdır. O reklamı en çok kaç kişinin göreceğini, binanın konumu ve trafik akışı belirler. Bir de görüntü kalitesi. Ayrıca mantık kurallarına aykırı olmamak da gerekir. Gidip de Maslak’da pirinç reklamı veremeyeceğiniz gibi, Moskova’da da taco dolu ilanlar (billboard) görmezsiniz.

İki çeşit kendini tanımlama vardır. Birinde büyük görsel-kısa metin, diğerinde kısıtlı görsel ve sayfalarca metin yer alır. Sonuçta iki anlamda da “kendinizi yeterli görmek”ten çok, “ başkalarına göre sizin yeterli olduğunuzu kabul edilmesi” gereklidir. Çünkü, ortada bir ticari kaygı varsa, kaygılanan marka veya kişi/firma, görsel şovu da bilecek, metnin boyutunu da yeri ve zamanına göre düzenleyebilecek yetide olmalıdır.

Zamanında bina ve satın alınacak ürüne ait yere kaç km/m kaldığını gösteren tabelaler revaçtaydı.

Bunlar sayesinde algıyı yönetebildiğimiz ortaya çıktı. Marka da, kendini satmak için, büyük görseller ile bir varış noktası yaratmıştı.

Peki, müşteriye bu şekilde ulaşan markalar internette ne kadar genişlemeye başladı? Ticaret dediğimiz şey, sosyalliğiyle kendini ne kadar kabul ettirdi?

Ticaretin Medyaya Ulaştığı Dijital Nokta: Sosyal Ticaret (Social Commerce)

Sosyal entegrasyon ve online medya bu konuda çift taraflı fayda sağlamaya başladı. Eskiden markalar sadece sosyal mecraları kendilerini tanıtmak için kullanırken, artık sosyal mecra siteleri de e-ticareti kullanabilmeyi öğrendi. Bir marka kendini tanıtmak için hayran sayfası (fanpage) açıp, onun takibi ile ilgilenirken; diğer bir sayfada aynı markaya ait olan ve müşteri bazında alımgücünü yükseltebilecek bir kampanya içeren ürün de satılabiliyor. En güzel örnek Starbucks diyebilirim.

Satın aldığınız kartınızı facebook üzerinden oluşturulmuş bir uygulama ile kontrol edebiliyor, ne kadar ödül kazandığıızı görebiliyor, arkadaşlarınızın kartına yüklemeler yapabiliyorsunuz. Bu da WOM’un ticari halini size yaşatıyor.

Marka, değerinin farkında ve maddi ve manevi olarak kalitesinden ödün vermeyecek yeterlilikte ise, bu gibi uygulamaları yapacak firma/ajanslarla çalışarak kendini başarılı bir şekilde tanıtmaya devam ediyor. Ne mutlu ki, sosyal ticaretin sadece el sallamak ya da herkesin kendi başına yapabileceği bir olgu olmadığının birçok marka farkında ve bu işin kalitesi şu sıralar üst seviyelerde. Başarısız olanlar ise göz önünden hemen yok olabiliyorlar.

Çağımızın bu uygulamalara olan uyumu, umarım bu devinimde devam eder. Aksi halde, online alışverişimi tamamlayıp, ödeme yapmak üzereyken 3d güvenlik uygulamasının çalışmadığı bir son ekran görmektense, aracımla tabela takip etmeyi tercih ederim.

Digital Age dergisini elbette hepiniz biliyorsunuz. Meşgul Sinyali okuyucularına bir zamanlar abonelik bile hediye etmiştik hatta.

Şimdi, Digital Age çok güzel bir organizasyona daha imza atıyor. Türkiye’de gelişen interaktif sektörünün bir anlamda da nabzını tutacak olan Digital Age Awards başlıyor.

“İçinde bulunduğumuz dijital enformasyon çağında zamanın gittikçe daha büyük bir kısmının dijital yaşandığı, bu çağın yeni alışkanlıklar, yeni davranışlar, yeni ilişki kurma biçimleri, yeni bir zihinsel yapı, yeni iş yapma pratikleri, kısacası yeni bir insan ve hayat yarattığı, özellikle yakınsama teknolojilerinin sunduğu yeni imkanlar sayesinde dijitalin bir mecra olmanın ötesine geçip artık neredeyse paralel bir evrene dönüştüğü gerçeğinden hareket ederek, dijital dünyada gerçekleştirilen pazarlama ve iletişim çalışmalarında yaratıcılığı teşvik etmek ve ortaya çıkan başarılı çalışmaları ödüllendirmek.”

Yarışma ülkemizde ve yurt dışında faaliyet gösteren tüm dijital/interaktif ajanslara, mobil ajanslara, reklam ajanslarına ve medya planlama ve satın alma ajanslarına açık olacak ve aşağıdaki kategorilerde ödüller verilecek:

• En yaratıcı web siteleri
• En yaratıcı mobil siteler
• En yaratıcı mikro siteler
• En yaratıcı banner’lar ve diğer rich medya uygulamaları
• En yaratıcı sosyal medya uygulamaları
• En yaratıcı advergame’ler
• En yaratıcı oyun içi uygulamalar
• En yaratıcı viral kampanyalar
• En yaratıcı mobil kampanyalar
• En yaratıcı marketing amaçlı mobil aplikasyonlar
• En yaratıcı dijital medya kullanımı
• En yaratıcı email marketing çalışmaları
• En yaratıcı arama motoru temelli çalışmalar
• En yaratıcı diğer dijital çözümler (indirilebilir ekran koyucular, masaüstü araçlar vs.)
• En yaratıcı dijital merkezli entegre dijital kampanyalar
• ‘Ufuk açan’ dijital fikirler
• En yaratıcı reklam metni
• En yaratıcı müzik/ses tasarımı
• En yaratıcı illüstrasyon ve grafik tasarım
• En yaratıcı animasyon
• En yaratıcı arayüz ve yönlendirme yapısı
• En yaratıcı fotoğraf
• En yaratıcı video

Tüm bunların yanında, bir de Yılın Girişimi Ödülü var. Bu ödülün verileceği girişim, jüri tarafından değil, bir araştırma şirketinin yapacağı özel araştırmayla belirlenecekmiş.

Siz de katılmak için geç kalmayın.

Meşgul Sinyali, abone olan okuyucularına gönderdiği ilk e-bülten’e bir de sürpriz olarak hazırladığı e-kitabı ekledi. Yeni Medya’nın Felsefesi, Dijital Pazarlama ve Sosyal Medya’ya dair makaleleri birleştirdiğim bu kitap, 3 kitaplık serinin başlangıcı olacak.

E-kitabınızı siz de indirmek için:

Yeni Medya'nın Felsefesi, Dijital Pazarlama'nın Farklı Boyutları ve Sosyal Medya Üzerine Makaleler (1917)

PDF okuyucusu olmayan okuyucularımız için bir de kitabımızı Scribd’e yükledik, o da aşağıda.

Kitabımızı yeterince dağıtabilmek için bize yardımcı olup, Twitter ve Facebook’da paylaşabilirseniz çok mutlu oluruz. Sol taraftaki paylaşım butonlarını kullanabilirsiniz.

E-bültenimize hala abone olmadıysanız burayı tıklayın. Gönderdiğimiz ilk e-bülteni görmek için de burayı tıklayın.

Geçtiğimiz günlerde Nokia, Nokia Geliştiriciler Günü ismiyle bir konferans düzenledi. Bu konferansın amacı, Türkiye’deki uygulama geliştiricilere Ovi Mağaza vasıtasıyla uluslar arası pazarlara açılma fırsatı vermesiydi.

Konferansa ben de katıldım. En azından Nokia’nın mobil strateji vizyonunu dinleme fırsatı buldum, zaten uygulama geliştirmekten pek anlamam.

Nokia Türkiye Genel Müdürü Conor Pierce’ın yaptığı vizyon sunumunda dikkatimi birkaç bir şey çekti. Onlardan da bahsedeceğim ama en önemlisi, “antropoloji” kelimesi oldu. Her ne kadar bunun üzerinde sunumda pek durulmasa da, kelimenin oraya gelişigüzel konulmadığı aşikardı.

Nokia’nın Türkiye’ye şimdiye kadar cihaz anlamında ne kadar fazla yatırım yaptığını hepimiz görebiliyoruz sanırım. Her segmente yönelik cihazlarıyla, kimi zaman ülkemize özel kampanyalarla ülke içi penetrasyonu en büyük olan cep telefonu markası. Bunun bir kanıtı olarak, küçük bir örnek olsa da, N97’yi gösterebiliriz. Tüm dünyada işlemcisinin ve arayüzünün yavaş olmasından dolayı yerden yere vurulan N97, Türkiye’de neredeyse hiç yara almadı bile, üstelik yüksek fiyatına rağmen. Umarım MeeGo ile bu durumu değiştirirler (Nokia, Intel ile birlikte MeeGo isimli bir teknoloji geliştiriyor).

Cihaz konusundan ayrı uygulama konusuna geldiğimizde, yine benzer bir sonuç var: Türkiye; Çin, Almanya, Hindistan, Endonezya, İtalya, Rusya, Suudi Arabistan, İngiltere ve Vietnam ile birlikte Ovi Mağaza’dan en çok uygulama indiren 10 ülke arasında yer alıyor.

Her ülkenin insanının ayrı bir psikolojisinin ve her ülkenin de ayrı bir kültürünün olduğunu düşünürsek, yukarıdaki tablo da pek şaşırtıcı değil (Almanya dışında, ki bahse girerim Almanya’nın bu listeye girmesindeki sebep de kesin Türklerdir).

Sokağa inip baktığımızda herkesin elinde bir Nokia telefon görebiliriz (her köşe başında bedava dağıtılıyormuş gibi duran iPhone’un kitlesi o sokağın kitlesi değil), ya da pek Metrobüs hayranı olmasam da, metrobüse bindiğinizde en azından bir iki kişinin Nokia telefonu ile oyun oynadığını görebilirsiniz. Internet kafelerde “telefonlara oyun, müzik, zil sesi yüklenir” diye verilen hizmet bile vergilendirilmeye kalkılsa ülke ekonomisine katkı sağlayacağından eminim. Bu hizmetin çoğunluk müşterisi de Nokia kullanıcısı.

Bu söylediklerimin hepsinin altında aynı kelime var: antropoloji.

Birkaç istatistik verelim;

• Türkiye’de ilk defa internetin başında geçirilen vakit, televizyon izleme oranını geçti (2010)
• Toplam 5 milyon işsiz var (Temmuz 2010)
• Türkiye’de toplam 136 milyon cep telefonu var (Haziran 2010)
• Türkiye’de Facebook kullanıcısı sayısı yaklaşık 22 milyona ulaştı (Mayıs 2010)

Yazılarımda, arkadaş muhabbetlerimde hep söylüyorum, Facebook pazarlama amaçlı kullanıldığında çoğu zaman tatmin edici sonuçlar veremez diye. Sebebi ise, Türkiye’deki Facebook kitlesinin siteyi kullanma amacından ileri geliyor. Diğer sosyal ağlarla birlikte Facebook’un mobil penetrasyonu da (mobil ulaşım oranı) gün geçtikçe artıyor. Bu, demek oluyor ki sosyal ağları mobil kullanma oranımız her geçen gün daha da artıyor.

Nokia’nın artık birçok nispeten ucuz modelinde bile internet bağlantısı veya 3G var (diğer birçok markanın da var). Zaten 74 milyon nüfusu olan bir ülkede (yaklaşık) toplam 136 milyon cep telefonu var. İstatistikleri ya da örnekleri ne kadar çoğaltırsak çoğaltalım, sonuç aynı yere çıkacak. Türkiye, cep telefonu ve mobil uygulamalar için bir cennet.

Kültürel anlamda cep telefonuna bu kadar bağımlıyken, Türkiye, sadece kullanıcı için değil, marka için de cennet.

Akıllı telefon pazarımız her geçen gün büyüyor, hayatımızın her yerine internet entegre oluyor. Avrupa’nın en genç nüfusu Türkiye’de ve aktif internet kullanıcılarının nüfusa oranı birçok Avrupa ülkesine göre yüksek.

Nokia’nın dünya çapında uygulamaya geçirdiği Ovi Store, belki Apple’ın App Store’u kadar standartlara bağlı olmayacak, dağınık olacak (büyük ihtimalle), ancak görünen o ki pazardan büyük bir pay alacak. Türkiye’de yaklaşık 50 milyon Nokia cihaza karşı 400.000 iPhone olduğu düşünülüyor. Ancak Nokia için uygulama geliştiren henüz yokken (Nokia SDK yayınlamadı henüz, önümüzdeki aylarda gelecek), iPhone uygulama geliştiricilerinin sayısı her geçen gün artıyor.

Bu yüzden de sanırım önümüzdeki günlerde Nokia cephesinden başka haberler de gelecek gibi. En azından benim konferansta dinlediklerim, her ne kadar Nokia’yı bir türlü sevememiş olsam da (eğri oturup doğru konuşalım, ben 3 senedir BlackBerry kullanıyorum) kulağıma güzel geldiler. Türkiye’deki uygulama geliştiriciler düşünsün gerisini.

Geçtiğimiz günlerde dünyanın en çok ziyaret edilen 2. web sitesi olma ünvanını elinde tutan Facebook ile ilgili çarpıcı bir veri gündeme bomba gibi düştü. Inside Facebook‘da yer alan verilere göre ABD’de Facebook’a kayıt olma oranı 2 ay içinde %95′e yakın bir oranda düştü. Mayıs ayındaki yeni kayıt sayısı 7,8 milyon civarlarında iken, ne oldu da haziranda bu sayı 320 binlere düştü? Yoksa Facebook’tan sıkıldık mı?

Yukarıdaki tabloda da görebileceğimiz gibi bu düşüş 14 ile 44 yaş aralığında gerçekleşti. Bu veriler her ne kadar ABD’ye ait olsa da Türkiye için de büyük bir önem arz etmekte, zira dünyanın lokomotif gücü olarak kabul edilen ve Facebook’un anavatanı olan ülkedeki bu değişimin, Türkiye istatistiklerine yansımayacağını düşünmek sadece hayalperestlik olacaktır.

Aşağıdaki tabloda ise yine ABD’deki Facebook kullanıcılarının yaşlara göre dağılımı görüyoruz. 14-44 yaş aralığındaki kullanıcılar, tüm kullanıcıların %70’ini oluşturmakta.

Facebook’un yanlış politikalarının bügünkü duruma gelinmesindeki payı büyük (bkz: Yeni Facebook Gizlilik Ayarları, Mark Zuckerberg’in Açıklaması) fakat en büyük etkenlerden biri de kullanıcıları heyecanlandıracak özellikleri sunmakta geç kalmış olmaları. Evet Facebook, özellikle web sitelerine entegre etmeye başladığı “like” butonları ile web 2.0 açısından bir çığır açıyor olarak gösterildi, hatta şimdi bu butonları e-mail marketing için de kullanmaya başlayacaklar fakat gözden kaçırdıkları önemli bir konu var. Kullanıcıları heyecanlandırmak zorundasınız! Bununla kalmamalı ve her geçen gün şaşırtmak zorundasınız! Bunu da izlenen yanlış politikalar sonucunda negatif olarak değil, insanların dopamin salgılamasını sağlayarak ve daha fazla heyecanlandırarak yapmak zorundasınız! Çünkü önemli olan en üst noktaya ulaşmak değil, orada kalabilmek.

Bu verileri ve gelinen durumu “Facebook’un yeteri kadar kullanıcısı var zaten, yeni kayıtlar azalsa ne olacak ki?” diye yorumlayanlar olabilir. İşim gereği ister istemez bu verileri “pazarlama” ve “alım gücü” kriterlerine göre değerlendiriyorum. Yani özellikle markaların sosyal medyayı kullanmaya başladığı şu dönemlerde bu düşüş, bir kriz ortamı yaratmayacaksa bile tüm dengeleri değiştirebilecek kadar önemli. Nasıl mı? Facebook, sadece insanların arkadaşlarını bulabileceği ve etkileşimde kalabileceği bir platform olmadığı konusundaki rüştünü kanıtladığından beri özellikle markalar tarafından aktif bir şekilde kullanılıyor veya kullanılmaya çalışılıyor. Basit bir mantıkla markaların genel hedef kitleleri az önce bahsettiğim “alım gücü”ne sahip insanlar ve bu kitlenin de büyük bir çoğunluğunu 14-44 yaş aralığındaki insanlardan oluşuyor. Yeni kayıtların azalması ile yukarıdaki %70’lik dilim azalacak ve potansiyel müşteriye ulaşmak daha da zorlaşacak. Potansiyel veya var olan müşterilere ulaşmak Facebook’ta hedef kitleye uygun reklam vererek mükün fakat bu yeni medyada sağlanmak zorunda olunan etkileşim açısından kesinlikle yeterli değil.

Bu  durumdan “markalar” adına bir sonuç çıkarmak gerekirse: “Potansiyel müşterilerine ulaşmaya çalışmaya devam et ama yeni müşteri yok! Önceliğin mevcut müşteriyi elinde tutmaya çalışmak!” En azından Facebook, bu büyüme ivmesindeki azalmaya karşı bir tedbir almadığı sürece…

Modern çağın yanında getirdiği tek bir hastalık var, o da “motion sickness” yani hareket hastalığı.

Bizler duramayız!

İnsanoğlu duramaz, sadece duramaz. Fiziksel anlamda bile olduğumuz yerde durabilmemiz için dakikada 30 km hızla dünyanın dönüş yönünün tersine koşmalıyız. Ancak psikolojik, sosyolojik ya da sosyo-psikolojik (adını sizin de koyabileceğiniz herhangi bir insan/kültür bilimi) anlamdan bahsediyorum. Bizler duramayız!

Bu sene kendinden en çok bahsettireceği kehanet edilen “augmented reality” teknolojisini ele alın. Artırılmış gerçeklik. Bu teknolojiden haberim olduğunda ve konu hakkında okuduğumda, üzerine bir de yapılmış olan işleri gördüğümde, bunun da bir “moda” (trend değil) olarak kalacağını söylemiştim. Nitekim modası da geçmek üzere bence. Neden mi?

Çünkü “Augmented Reality” varsa, bir de “Augmented Virtuality” (Artırılmış Sanallık) var ve “Disrupted Reality”i de (Bozuluma Uğramış Gerçeklik) unutmamalı. Yani artırılmış olan gerçeklik, yanında bir de artırılmış sanallığı ve aslında bozulmuş gerçekliği getiriyor.

Yukarıda sadece kelimelerden hareketle yaptığım bu çıkarım, mantık olarak da tamamen oturuyor. Çünkü o artırılmış gerçeklik denemelerinin tamamı aslında bozulmuş gerçeklik ve sanallığı da arttıran uygulamalar.

Öyleyse gerçekte (gerçek gerçek) ne var?

Gerçekte “Premium Reality” var.

Her kullanıcının özel olduğu uygulamalar yani. Neye benziyor biliyor musunuz? Daha önce birkaç yazımda bahsettiğim taksitli/peşin ayrımına benziyor.

Taksitli satın almanın yanında gelen paket utanç ve peşin satın almanın yanında gelen bir dik duruş ve rahatlama hissi. Üstelik sosyo-ekonomik norm anlamında çizgi-üstü olan alıcının (A+) bile bu rahatlığı hissettiği kaçınılmaz.

O yüzden zaten bir iPod hoparlörünün üzerindeki marka A4Tech iken ve bu A4Tech marka hoparlörün de fiyatı ucuz iken, Philippe Starck marka iPod hoparlörü pahalı. Sebebi ise A4Tech’in “seri üretim” olması, Starck’ın ise “Limited Edition” olması. Herkes Starck almak istiyor bu yüzden (çünkü sınırlı sayıda, hadi git al!) ancak birçoğu A4Tech ile yetiniyor.

Dijital pazarlama anlamında yapılan Augmented Reality uygulamalar da aslında bu iş için varlar. Her sıradan kullanıcının kendini özel hissetmesi için. Ancak Augmented Reality uygulamaları sosyo-ekonomik tüm normlara açık olduklarından dolayı, modası geçiyor.

Gerçek anlamda modernin de moderni haline gelmiş olan internet kullanıcıları için en önemli olacak olan konu Premium Reality olacaktır.

Düşünsenize, A+ müşteri kitlesini hedeflemek için normalden daha fazla bütçe ayırıyorsunuz ama hedef belirlediğiniz A+ kitle, sizin reklamınıza maruz kalmamak için ekstra para ödüyor. Öyleyse elinizdeki metayı satacak kiminiz var? Sıradan kullanıcı.

Sıradan kullanıcıyı “über human” olarak gördüğünüz ya da o kullanıcıya “Disrupted Mirror” (Bozuluma Uğratan Ayna, burada sıradan kullanıcıya ayna tutup ona kendini A+ göstermek anlamında) tuttuğunuz her an, ürününüzü o kullanıcıya satmaya daha çok yaklaştığınız “an”dır.

Her kullanıcıya “Pazar gecesi HBO”su verin! (Amerika’daki o paralı olan HBO kanalı, Pazar geceleri hem en kaliteli yapımlarını yayına alır, hem de bu yapımları “reklamsız” izletir).

Kullanıcıya “Premium Reality” sunun. Üstelik her bir kullanıcının dahil olduğu sosyo-ekonomik sınıfa göre yapın bu işi. Adını da hep birlikte “Klan Pazarlama” koyalım (Clan Marketing).

Sosyal Medya’nın her bir kullanıcı çetesi için ayrı bir fırsat ya da konum sunan Klan Stratejiler geliştirin ve ürününüzü bu şekilde pazarlayın. Premium Marketing’in her anlamı ve aynı zamanda “Premium Reality”nin ta kendisi.

Konu hakkındaki düşüncelerim bu yazıda bu kadar. Devamında konuyu biraz daha açacağım.